English

 

27 października 2026 r. w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej opublikowano rozporządzenie (UE) 2026/2359 zmieniające unijne zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Reforma kończy wieloletnie prace nad zmianami rozporządzeń nr 883/2004 i 987/2009 i ma znaczenie m.in. dla osób wykonujących pracę w dwóch lub większej liczbie państw członkowskich. 

 

O zasadach ustalania właściwego ustawodawstwa w przypadku pracy wykonywanej w kilku państwach UE pisaliśmy już wcześniej w artykule "Praca w kilku krajach UE. Parlament Europejski przyjął zmiany w zasadach koordynacji ubezpieczeń społecznych". Obecna reforma zmienia i doprecyzowuje część zasad istotnych z perspektywy pracy transgranicznej. 

Nowe rozporządzenie weszło w życie 1 listopada 2026 r., jednak nie wszystkie jego przepisy będą stosowane od tej samej daty. W przypadku części regulacji przewidziano okres przejściowy, a nowe brzmienie art. 14 ust. 10 rozporządzenia nr 987/2009 zacznie być stosowane 2 listopada 2028 r. 

 

Co zmienia się w przypadku pracy w kilku państwach? 

Jedną z istotnych zmian jest doprecyzowanie zasad ustalania właściwego ustawodawstwa dla osób normalnie wykonujących pracę w dwóch lub większej liczbie państw członkowskich na podstawie art. 13 rozporządzenia nr 883/2004. 

Nowy art. 14 ust. 10 rozporządzenia nr 987/2009 wprowadza przy tym istotne rozróżnienie pomiędzy 12-miesięcznym okresem prognozy a maksymalnym 24-miesięcznym okresem obowiązywania ustalenia właściwego ustawodawstwa. 

W praktyce oznacza to, że: 

  • 12 miesięcy pozostaje okresem, na który analizowana jest przewidywana sytuacja i model aktywności danej osoby, 
  • 24 miesiące to maksymalny okres obowiązywania ustalenia właściwego ustawodawstwa dokonanego na podstawie art. 13, 
  • po upływie 24 miesięcy sytuacja danej osoby powinna zostać ponownie oceniona.  

nowa-relacja-12-24-miesięcy.png (1440×811)

(Kliknij w obrazek by powiększyć)

praca-w-dwóch-lub-więcej-państwach-ue.png (1439×799)

(Kliknij w obrazek by powiększyć)

Grafika pokazuje również podstawową ścieżkę ustalania właściwego ustawodawstwa dla osoby wykonującej pracę najemną w co najmniej dwóch państwach członkowskich. Punktem wyjścia pozostają m.in. państwo zamieszkania, zakres pracy wykonywanej w tym państwie oraz państwo lub państwa siedziby pracodawców.  

Wejście w życie nie oznacza stosowania wszystkich zmian od razu 

Z perspektywy pracodawców szczególnie istotne jest rozróżnienie pomiędzy wejściem reformy w życie a rozpoczęciem stosowania konkretnych przepisów. 

Rozporządzenie weszło w życie 1 listopada 2026 r., natomiast część nowych zasad będzie stosowana dopiero po okresie przejściowym. W przypadku nowego art. 14 ust. 10 oznacza to rozpoczęcie jego stosowania 2 listopada 2028 r. 

Nie oznacza to jednak, że do tego czasu reforma pozostaje bez znaczenia. Nowe rozporządzenie obejmuje szerszy katalog zmian dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a poszczególne regulacje mają różne daty rozpoczęcia stosowania. Dlatego przy ocenie konkretnego przypadku konieczne będzie każdorazowo ustalenie nie tylko która regulacja ma zastosowanie, ale również od kiedy należy ją stosować. 

 

Co oznacza reforma dla pracodawców? 

Dwuletni okres przed rozpoczęciem stosowania części nowych regulacji daje pracodawcom czas na przygotowanie się do zmian. 

W szczególności warto wykorzystać ten okres na identyfikację przypadków osób: 

  • regularnie wykonujących pracę w dwóch lub większej liczbie państw UE, 
  • korzystających z transgranicznych modeli pracy zdalnej, 
  • posiadających certyfikaty A1 związane z wykonywaniem pracy w kilku państwach. 

W takich przypadkach warto zweryfikować m.in. państwo zamieszkania pracownika, proporcję aktywności wykonywanej w poszczególnych państwach, lokalizację pracodawcy lub pracodawców oraz sposób dokumentowania przyjętego modelu pracy. 

Sama publikacja reformy nie oznacza więc konieczności natychmiastowej zmiany dotychczasowych rozliczeń czy posiadanych A1. Jest natomiast dobrym momentem na ustalenie, które grupy pracowników mogą zostać objęte nowymi regulacjami i kiedy konkretne zmiany zaczną mieć dla nich praktyczne znaczenie. 

 

Komentarz PwC 

W praktyce kluczowe pozostaje prawidłowe rozróżnienie pomiędzy poszczególnymi modelami pracy transgranicznej. Inne zasady mogą mieć zastosowanie do osoby normalnie wykonującej pracę w kilku państwach, inne do pracownika czasowo delegowanego, a jeszcze inne do bardziej złożonych konfiguracji aktywności zawodowej. 

Certyfikat A1 potwierdza ustawodawstwo właściwe wynikające z zasad koordynacji, nie stanowi natomiast instrumentu pozwalającego na swobodny wybór systemu zabezpieczenia społecznego.  

Z perspektywy pracodawców rozpoczynający się okres przygotowawczy warto zatem wykorzystać na przegląd istniejących modeli pracy transgranicznej oraz stosowanych procesów związanych z ustalaniem właściwego ustawodawstwa i uzyskiwaniem A1.