Wyrok TSUE w sprawie C-203/25: Zakres stosowania przepisów antyabuzywnych dyrektywy PSD

15 października Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej ("TSUE") wydał wyrok w sprawie Neo Group (C-203/25), w którym stwierdził między innymi, że zastosowanie klauzuli antybuzywnej wynikającej z dyrektywy PSD jest możliwe, nawet jeżeli odbiorca dywidendy jest podmiotem prowadzącym rzeczywistą działalność gospodarczą (nie stanowiącym tzw. conduit company). 

Stan faktyczny 

Sprawa dotyczyła dywidendy wypłaconej przez litewską spółkę Neo Group UAB na rzecz jej cypryjskiego udziałowca, Retal Industries. Przy wypłacie zastosowano zwolnienie z podatku u źródła (WHT) przewidziane w dyrektywie 2011/96/UE. Litewskie organy podatkowe zakwestionowały jednak prawo do zastosowania tego zwolnienia, wskazując, że cała struktura miała na celu unikanie opodatkowania. Otrzymane środki zostały bowiem przekazane jedynemu udziałowcowi odbiorcy dywidendy, a później osobie fizycznej kontrolującej grupę. Zdaniem organów, transfery formalnie dokonywane jako spłata sztucznie wykreowanego zadłużenia stanowiły element sztucznej struktury, mimo że Retal Industries prowadziła rzeczywistą działalność gospodarczą. 

Kluczowe tezy wyroku TSUE 

TSUE, kontynuując dotychczasową linię orzeczniczą, przedstawił kilka kluczowych wniosków, które mogą wpłynąć na praktykę stosowania przepisów o podatku u źródła w zakresie dywidend: 

1. Całościowa ocena struktury: TSUE uznał, że zastosowanie przepisów antyabuzywnych wymaga całościowej oceny wszystkich istotnych faktów i okoliczności. Sam fakt, że bezpośredni odbiorca dywidendy prowadzi rzeczywistą działalność i nie jest spółką pośredniczącą, nie wyklucza nadużycia występującego na wyższym poziomie struktury. 
2. Dalszy transfer środków jako wskazówka, a nie domniemanie: Przekazanie całości lub znacznej części dywidendy podmiotowi, który nie spełnia warunków przewidzianych w dyrektywie PSD, może wskazywać na sztuczny charakter uzgodnienia, ale nie tworzy automatycznego domniemania unikania opodatkowania. Równocześnie dla stwierdzenia nadużycia nie jest konieczne, aby środki zostały przekazane bezpośrednio po otrzymaniu dywidendy – znaczenie mogą mieć także regularne transfery dokonywane przez dłuższy okres. 
3. Możliwość badania transakcji transgranicznych: TSUE dopuścił zakwestionowanie zwolnienia z podatku u źródła w oparciu o klauzulę antyabuzywną także wtedy, gdy nadużycie miało miejsce poza państwami spółki wypłacającej oraz otrzymującej dywidendę, a korzyść podatkowa powstała na innym poziomie struktury.  
4. Brak konieczności udowodnienia wiedzy płatnika: Aby zakwestionować zwolnienie, organ podatkowy nie musi wykazywać, że spółka wypłacająca dywidendę wiedziała lub mogła wiedzieć o nadużyciu. Wystarczy ustalenie takiej wiedzy po stronie co najmniej jednej spółki uczestniczącej w łańcuchu transakcji albo osoby odnoszącej ostateczną korzyść podatkową. 
5. Nadrzędność prawa UE nad umowami o unikaniu podwójnego opodatkowania (UPO): TSUE podkreślił, że podatnik nie może powoływać się na przepisy UPO w celu osiągnięcia rezultatu sprzecznego z celem prawa unijnego. W przypadku stwierdzenia nadużycia ochrona wynikająca z umowy międzynarodowej może nie znaleźć zastosowania. 

Wnioski dla podatników 

Wyrok w sprawie C-203/25 wskazuje na możliwość badania przez organy podatkowe całego ekonomicznego kontekstu wypłaty dywidendy, a nie tylko sytuacji jej bezpośredniego odbiorcy. Posiadanie substancji biznesowej na poziomie spółki-matki może okazać się niewystarczające, jeśli w ramach struktury grupy, na wyższych poziomach transakcji, dochodzi do nadużycia. Podatnicy muszą być gotowi do wykazania, że ich struktury opierają się na przesłankach biznesowych. 

Jednocześnie wyrok potwierdza, że ciężar udowodnienia nadużycia spoczywa na organie podatkowym, a sam dalszy transfer środków nie jest wystarczający do stwierdzenia, że do niego doszło. Ponadto, samo wykazanie przez organ podatkowy nierzeczywistego charakteru uzgodnienia nie wystarcza - konieczne jest udowodnienie zamiaru (woli) osiągnięcia nienależnej korzyści podatkowej, sprzecznej z celem dyrektywy PSD.