7 stycznia 2026 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (UC84), opracowany przez Ministerstwo Energii. Projekt stanowi kompleksową reformę procesu przyłączania instalacji do sieci elektroenergetycznych i jest odpowiedzią na wieloletnie postulaty branży energetycznej dotyczące uproszczenia procedur, zwiększenia przejrzystości oraz odblokowania mocy przyłączeniowych. Reforma ma kluczowe znaczenie dla polskiej transformacji energetycznej i stanowi element tzw. pakietu antyblackoutowego.
Projektowane zmiany wynikają również z konieczności wdrożenia przepisów unijnych, w szczególności dyrektywy 2024/1711 dotyczącej poprawy struktury unijnego rynku energii elektrycznej, a także realizacji Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności w zakresie reformy G1.2.2 dotyczącej usuwania barier ograniczających integrację odnawialnych źródeł energii z sieciami elektroenergetycznymi.
Nowy model przyłączania do sieci
Elastyczne i konfigurowalne umowy przyłączeniowe
Projekt wprowadza dwa nowe rodzaje umów przyłączeniowych.
- Elastyczna umowa o przyłączenie do sieci umożliwi uruchomienie instalacji w okresie przejściowym, zanim sieć zostanie w pełni rozbudowana. Rozwiązanie to znajdzie zastosowanie w sytuacjach, gdy przyłączenie bez ograniczeń wymaga rozbudowy sieci wynikającej z uzgodnionych planów rozwoju, a nie jest możliwe z wykorzystaniem istniejącej infrastruktury. Ograniczenia wynikające z elastycznej umowy będą obowiązywać maksymalnie przez trzy lata od zakończenia realizacji przyłączanego obiektu i uzyskania pozwolenia na użytkowanie.
- Konfigurowalna umowa o przyłączenie do sieci będzie stosowana jako rozwiązanie trwałe na obszarach, gdzie rozwój sieci nie jest najbardziej efektywnym rozwiązaniem. Ograniczenia w niej przewidziane mogą być zmienne w czasie i odnosić się do zdarzeń lub parametrów związanych z pracą sieci.
Kamienie milowe w umowach przyłączeniowych
Istotnym novum jest wprowadzenie obowiązku realizacji tzw. kamieni milowych. Umowy o przyłączenie do sieci o napięciu wyższym niż 1 kV będą wygasać z mocy prawa, jeżeli podmiot przyłączany w określonym terminie nie wykaże uzyskania ostatecznych decyzji o pozwoleniu na budowę niezbędnych dla realizacji instalacji. Terminy te wynoszą odpowiednio 24 miesiące dla instalacji fotowoltaicznych i magazynów energii, 36 miesięcy dla turbin wiatrowych i biogazowni oraz 60 miesięcy dla infrastruktury kolejowej. Rozwiązanie to ma na celu eliminację zjawiska blokowania mocy przyłączeniowych przez nierealizowane umowy.
Rozszerzenie formuły cable pooling
Projekt rozszerza możliwość współdzielenia przyłącza elektroenergetycznego (cable pooling) na wszystkie rodzaje instalacji oraz magazyny energii elektrycznej. Dotychczas mechanizm ten był dostępny wyłącznie dla instalacji odnawialnych źródeł energii. Zmiana ta pozwoli na efektywniejsze wykorzystanie istniejącej infrastruktury sieciowej bez konieczności jej kosztownej rozbudowy.
Uproszczenie procedur
Projekt przewiduje szereg uproszczeń proceduralnych. Wymóg przedłożenia wypisu i wyrysu z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub decyzji o warunkach zabudowy oraz dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do nieruchomości zostaje zastąpiony obowiązkiem złożenia stosownego oświadczenia. Okres ważności warunków przyłączenia do sieci elektroenergetycznej ulega skróceniu z dwóch lat do jednego roku, co ma przyczynić się do przyspieszenia realizacji inwestycji i poprawy aktualności warunków przyłączenia.
Wprowadzono również termin 60 dni dla operatora systemu elektroenergetycznego na potwierdzenie kompletności wniosku o warunki przyłączenia lub przekazanie informacji o zidentyfikowanych brakach. Dla spraw dotyczących odmowy zawarcia umowy o przyłączenie do sieci o napięciu wyższym niż 1 kV będzie obowiązywał sześciomiesięczny termin na złożenie wniosku o rozstrzygnięcie sporu przez Prezesa URE (dotychczas takiego terminu nie było).
Zmiany w opłatach
Projekt waloryzuje wysokość zaliczki na poczet opłaty za przyłączenie z 30 zł do 60 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej, przy jednoczesnym podniesieniu maksymalnej wartości zaliczki z 3 do 6 milionów złotych. Wprowadzona zostaje również bezzwrotna opłata za rozpatrzenie wniosku o określenie warunków przyłączenia w wysokości 1 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej, jednak nie więcej niż 100 000 zł. Dodatkowo podmioty ubiegające się o przyłączenie będą zobowiązane do złożenia zabezpieczenia wykonania zobowiązań wynikających z umowy o przyłączenie.
Ułatwienia dla biogazowni
Projekt wprowadza szczególne rozwiązania dla instalacji odnawialnego źródła energii służących wytwarzaniu energii elektrycznej z biogazu. Biogazownie uzyskają gwarancję możliwości wprowadzania energii elektrycznej do sieci z gwarantowaną mocą przyłączeniową przez co najmniej 14 godzin w ciągu doby w okresie od marca do września. W przypadku zagrożenia bezpieczeństwa pracy sieci instalacje te będą podlegać ograniczeniu lub odłączeniu w ostatniej kolejności. Zniesiono również wymóg sporządzania ekspertyzy wpływu na system elektroenergetyczny dla biogazowni, które złożyły oświadczenie o zobowiązaniu do bezwarunkowego ograniczenia mocy wprowadzanej do sieci.
Wzmocnienie pozycji odbiorców końcowych
Umowy z gwarancją stałej ceny
Projekt wprowadza definicję umowy na czas oznaczony z gwarancją stałej ceny. Sprzedawcy energii elektrycznej obsługujący ponad 200 000 odbiorców końcowych będą zobowiązani oferować takie umowy na okres co najmniej jednego roku. Warunki umowy, w tym ceny i dodatkowe opłaty, będą niezmienne przez cały okres jej obowiązywania, z wyjątkiem postanowień o charakterze elastycznym oraz elementów rachunku, których wysokość nie jest określana przez sprzedawców. Sprzedawca nie będzie mógł wypowiedzieć takiej umowy przed upływem okresu, na jaki została zawarta.
Możliwość zawarcia więcej niż jednej umowy
Odbiorcy energii elektrycznej zyskają możliwość zawarcia więcej niż jednej umowy sprzedaży energii elektrycznej lub umowy kompleksowej w ramach jednego przyłącza. Możliwe będzie także utworzenie dodatkowego punktu poboru energii - wystarczające będzie złożenie wniosku, pod warunkiem, że łączna moc punktów nie przekroczy mocy przyłączeniowej. Nie będzie wymagane uzyskanie nowych warunków przyłączenia.
Rozszerzone obowiązki informacyjne
Sprzedawcy energii elektrycznej zostaną zobowiązani do przekazywania odbiorcom końcowym przejrzystych informacji o kosztach, korzyściach i ryzykach związanych z poszczególnymi rodzajami umów, w tym umowami z ceną dynamiczną i umowami z gwarancją stałej ceny. Informacje te będą obejmować m.in. sposób stanowienia ceny, dane kontaktowe sprzedawcy, sposoby płatności oraz adres narzędzia do porównywania ofert sprzedaży energii.
Wsparcie dla osób dotkniętych ubóstwem energetycznym
Projekt doprecyzowuje definicję ubóstwa energetycznego, wprowadzając konkretne progi dochodowe oraz wskaźniki wydatków na cele energetyczne. Odbiorcy dotknięci ubóstwem energetycznym zyskają rozszerzone możliwości skorzystania z programu wsparcia wobec zaległych i bieżących należności za energię elektryczną. We wniosku o zastosowanie programu wsparcia odbiorca może zaproponować preferowaną przez siebie formę wsparcia, a sprzedawca jest obowiązany rozpatrzyć wniosek w terminie 21 dni.
Zwiększenie transparentności rynku
Projekt zobowiązuje operatorów systemów elektroenergetycznych do prowadzenia powszechnie dostępnych systemów informatycznych umożliwiających składanie wniosków o przyłączenie opatrzonych kwalifikowanym podpisem elektronicznym oraz monitorowanie statusu ich rozpatrywania. Operatorzy będą publikować informacje dotyczące dostępnej mocy przyłączeniowej, złożonych wniosków, wydanych odmów wraz z uzasadnieniem oraz kryteriów stosowanych do obliczania przepustowości sieci. Przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem energii elektrycznej ma aktualizować te informacje co najmniej raz na miesiąc, a przedsiębiorstwo zajmujące się dystrybucją – co najmniej raz na trzy miesiące.
Operatorzy systemów przesyłowego i dystrybucyjnych obsługujących co najmniej 100 000 odbiorców zostaną zobowiązani do opracowania jednolitego zbioru zasad opisujących procedury, przepisy, terminy oraz kryteria stosowane przy rozpatrywaniu wniosków o przyłączenie.
Pozostałe rozwiązania
Uregulowano również status energii elektrycznej wprowadzanej do sieci w okresie rozruchu technologicznego instalacji, przed uzyskaniem ostatecznego pozwolenia na użytkowanie i wymaganej koncesji. Wytwórcy uzyskają możliwość sprzedaży tej energii nie tylko na rynku bilansującym, ale także na rynkach krótkoterminowych.
Przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się obrotem energią elektryczną zostaną zobowiązane do opracowywania i stosowania strategii ograniczenia ryzyka (strategii zabezpieczającej), mającej na celu zapewnienie ciągłości dostaw energii elektrycznej oraz płynności przedsiębiorstwa na rynkach krótkoterminowych.
Podsumowanie
Projekt ustawy UC84 stanowi kompleksową reformę procesu przyłączania do sieci elektroenergetycznej, odpowiadającą na wieloletnie postulaty branży energetycznej. Proponowane rozwiązania mają potencjał znacząco przyspieszyć realizację inwestycji w odnawialne źródła energii i magazyny energii, co jest kluczowe dla polskiej transformacji energetycznej.
Przedsiębiorstwa energetyczne oraz podmioty planujące inwestycje w sektorze energetycznym powinny przygotować się na istotne zmiany w procesie przyłączeniowym, w tym nowe wymogi dotyczące kamieni milowych, zabezpieczeń finansowych oraz dostosowania istniejących umów do nowych przepisów. Projekt przewiduje różne terminy przejściowe dla poszczególnych obowiązków, co wymaga starannej analizy pod kątem planowanych i realizowanych inwestycji.
Projekt został skierowany do prac parlamentarnych, a dalszy przebieg procesu legislacyjnego może przynieść modyfikacje proponowanych rozwiązań.
Autorzy:
