13 sierpnia 2026 r. weszło w życie rozporządzenie (UE) 2026/1738 dotyczące projektowania pojazdów i gospodarowania pojazdami wycofanymi z eksploatacji. To istotna zmiana nie tylko dla producentów nowych pojazdów, ale także dla dostawców, branży odpadowej, rynku części oraz firm zajmujących się sprzedażą i eksportem samochodów używanych. Choć główna część przepisów będzie stosowana od 1 września 2028 r., już teraz warto ocenić ich wpływ na produkt, dane, łańcuch dostaw, procesy operacyjne i model rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP dla pojazdów).
Co się zmienia?
Nowe rozporządzenie obejmuje cały cykl życia pojazdu – od projektu i doboru materiałów po przetwarzanie pojazdu po zakończeniu użytkowania. Celem jest zwiększenie wykorzystania materiałów z recyklingu, poprawa jakości przetwarzania pojazdów wycofanych z eksploatacji, ograniczenie nielegalnego demontażu i uszczelnienie zasad dotyczących pojazdów używanych.
To ważne, bo nowe przepisy dotyczą nie tylko rynku nowych pojazdów. Obejmują również obrót pojazdami używanymi, w tym wymogi dokumentacyjne przy przenoszeniu własności oraz zasady wywozu pojazdów używanych poza UE.
Najważniejsze skutki dla firm
ROP dla pojazdów i nowe obowiązki producentów
Rozporządzenie wzmacnia model rozszerzonej odpowiedzialności producenta. W praktyce producenci będą odpowiadać nie tylko za wprowadzenie pojazdu na rynek, ale również za sfinansowanie i organizację systemu jego zagospodarowania po zakończeniu użytkowania.
To oznacza nowe obowiązki kosztowe, organizacyjne i sprawozdawcze, a także większe powiązanie odpowiedzialności producenta z konstrukcją pojazdu, doborem materiałów i osiąganiem celów środowiskowych.
Nowe wymagania dla projektowania pojazdów i materiałów z recyklingu
Rozporządzenie utrzymuje poziomy 85% dla ponownego użycia i recyklingu oraz 95% dla ponownego użycia i odzysku. Jednocześnie wyraźnie wzmacnia wymogi dotyczące obiegu zamkniętego już na etapie projektowania pojazdu.
Jedną z ważniejszych nowości są cele dotyczące wykorzystania tworzyw sztucznych z recyklingu. Po sześciu latach od wejścia w życie rozporządzenia co najmniej 15% tworzyw sztucznych stosowanych w nowych pojazdach ma pochodzić z recyklingu, a po dziesięciu latach – 25%. Co najmniej 20% tej ilości ma pochodzić z pojazdów wycofanych z eksploatacji.
Łańcuch dostaw w motoryzacji pod nowymi obowiązkami
Nowe przepisy będą istotne nie tylko dla producentów pojazdów. Ich realizacja będzie wymagała danych i informacji od dostawców. Rozporządzenie przewiduje obowiązki związane ze zbieraniem danych o materiałach i częściach wykorzystanych w pojeździe, pozyskiwaniem informacji potrzebnych do wykazania zgodności z nowymi wymogami oraz weryfikacją poprawności i kompletności danych otrzymywanych od dostawców.
Dodatkowo nowe przepisy zakładają szerszy przepływ informacji o częściach i komponentach, istotnych z perspektywy naprawy, demontażu i przetwarzania pojazdu po zakończeniu użytkowania. W praktyce oznacza to, że regulacja będzie oddziaływać również na dostawców części, komponentów i materiałów oraz na podmioty uczestniczące w dalszych etapach cyklu życia pojazdu. Może to przełożyć się na nowe wymagania kontraktowe, zakupowe i raportowe w relacjach z dostawcami.
Pojazdy używane i eksport poza UE pod większą kontrolą
Jedną z wyraźnych nowości jest mocniejsze uregulowanie rynku pojazdów używanych. Rozporządzenie ma ograniczyć problem pojazdów, które są nielegalnie demontowane albo wywożone poza UE jako pojazdy używane, mimo że powinny zostać potraktowane jako odpady.
Z tego powodu przepisy wzmacniają wymogi dokumentacyjne przy sprzedaży i eksporcie pojazdów używanych. Co do zasady pojazd przeznaczony do wywozu ma nie być pojazdem wycofanym z eksploatacji i ma być uznany za zdatny do ruchu drogowego.
Kogo dotyczy rozporządzenie 2026/1738?
Rozporządzenie obejmuje pojazdy kategorii M1 (samochody osobowe) i N1 (lekkie pojazdy dostawcze). Od 1 września 2029 r. obejmie także pojazdy specjalnego przeznaczenia w tych kategoriach.
Od 1 września 2031 r. regulacja obejmie również pojazdy kategorii M2 i M3 (autobusy), N2 i N3 (cięższe pojazdy użytkowe, w tym ciężarówki), O (przyczepy) oraz L (m.in. motocykle, motorowery, trójkołowce i czterokołowce), choć w ich przypadku część obowiązków będzie miała bardziej ograniczony zakres. To oznacza, że nowe przepisy obejmą znacznie szerszą część rynku niż dotychczasowe regulacje.
Obszary, które warto przeanalizować już teraz
Z perspektywy biznesowej kluczowe są przede wszystkim cztery obszary.
Po pierwsze, produkt i zgodność techniczna – czyli wpływ regulacji na projektowanie pojazdów, dobór materiałów i przygotowanie do przyszłych wymogów.
Po drugie, łańcuch dostaw i kontrakty – w tym zakres danych pozyskiwanych od dostawców, obowiązki informacyjne, mechanizmy weryfikacji i odpowiedzialność kontraktowa.
Po trzecie, ROP dla pojazdów, odpady i procesy operacyjne – czyli model realizacji rozszerzonej odpowiedzialności producenta, współpraca z organizacjami odpowiedzialności producenta, zakładami przetwarzania i punktami zbierania.
Po czwarte, rynek wtórny i eksport – a więc procedury sprzedaży pojazdów używanych, dokumentowanie ich statusu i zgodność procesów transgranicznych z nowymi wymaganiami.
Kiedy nowe przepisy zaczną obowiązywać?
Rozporządzenie wchodzi w życie 13 sierpnia 2026 r., zasadniczo będzie jednak stosowane od 1 września 2028 r., a część obowiązków zacznie obowiązywać później.
Od 1 września 2029 r. regulacja obejmie m.in. pojazdy specjalnego przeznaczenia kategorii M1 i N1. Od 1 stycznia 2030 r. mają być osiągane cele w zakresie ponownego użycia, recyklingu i odzysku. Od 1 września 2031 r. regulacja obejmie wspomniane wcześniej kategorie pojazdów takich jak autobusy czy ciężarówki, a od 1 stycznia 2032 r. zacznie obowiązywać cel recyklingu tworzyw sztucznych dla pojazdów wycofanych z eksploatacji.
Co to oznacza dla firm?
Choć do stosowania głównej części przepisów pozostało jeszcze trochę czasu, przygotowania warto zacząć już teraz. Największe wyzwania będą dotyczyć nie tylko zgodności środowiskowej, ale też danych, umów, zakupów, procesów operacyjnych i współpracy w łańcuchu dostaw.
Nowe rozporządzenie 2026/1738 będzie miało znaczenie nie tylko dla producentów pojazdów, ale dla szerokiego grona firm uczestniczących w motoryzacyjnym łańcuchu wartości – w tym także dla podmiotów działających na rynku pojazdów używanych. Możemy wesprzeć Państwa zarówno w analizie wpływu nowych przepisów, jak i w zaplanowaniu działań wdrożeniowych w każdym obszarze rozporządzenia.
Autorzy:
