Komisja Europejska 30 czerwca 2026 r. przyjęła nową decyzję wykonawczą dotyczącą obliczania, weryfikacji i raportowania zawartości plastiku z recyklingu w jednorazowych butelkach na napoje wykonanych głównie z PET. To ważna zmiana dla producentów opakowań, firm wprowadzających napoje na rynek, recyklerów i uczestników łańcucha dostaw tworzyw. Nowe przepisy zastępują dotychczasowe zasady i po raz pierwszy wprost obejmują metodykę uwzględniającą również recykling chemiczny.
Co się zmienia i dlaczego?
Celem nowej decyzji jest ujednolicenie sposobu liczenia zawartości recyklatu w butelkach PET oraz stworzenie bardziej przejrzystych reguł dla całego rynku. Nowe przepisy mają umożliwić uwzględnianie także dodatkowych metod recyklingu, w tym recyklingu chemicznego.
To istotne z perspektywy realizacji unijnych celów dotyczących minimalnej zawartości tworzywa z recyklingu w jednorazowych butelkach PET. Jednocześnie Komisja podkreśla, że mechaniczny recykling co do zasady pozostaje rozwiązaniem preferowanym środowiskowo, a recykling chemiczny ma pełnić funkcję uzupełniającą tam, gdzie recykling mechaniczny nie pozwala osiągnąć porównywalnej jakości materiału.
Najważniejsze rozwiązania
Najważniejszą zmianą jest wprowadzenie szczegółowej metodyki obliczania, weryfikacji i raportowania recyklatu w butelkach PET, która obejmuje także przypadki, w których nie da się fizycznie i analitycznie przypisać zawartości z recyklingu do konkretnej partii produktu końcowego. W takich sytuacjach stosowany będzie mechanizm bilansu masy.
Nowe przepisy opierają się na założeniu, że do realizacji celu można zaliczać wyłącznie plastik pochodzący z odpadów pokonsumenckich. Nie będzie więc można uwzględniać odpadów powstających na etapie produkcji, testowania, magazynowania czy przed wprowadzeniem produktu do obrotu. Jednocześnie za odpady pokonsumenckie mają być uznawane także odpady opakowaniowe po produktach, które zostały wprowadzone na rynek, ale nie trafiły do konsumenta z powodu upływu terminu przydatności.
Decyzja zakłada też, że zawartość recyklatu jest liczona na etapie wprowadzenia butelki PET do obrotu w państwie członkowskim. Ponieważ jednak na tym etapie nie zawsze da się wiarygodnie zmierzyć udział plastiku z recyklingu, przepisy przewidują wcześniejsze „punkty obliczeniowe” w łańcuchu dostaw. Mają one służyć ustaleniu, jaka ilość materiału kwalifikowanego przechodzi przez kolejne etapy przetwarzania i może zostać przypisana do produktu końcowego.
Bilans masy i śledzenie materiału
Z perspektywy biznesowej kluczowe znaczenie ma wprowadzenie zasad bilansu masy dla procesów, w których materiał pochodzący z odpadów pokonsumenckich miesza się z innymi strumieniami surowców lub przechodzi zaawansowane przetwarzanie, w szczególności w recyklingu chemicznym.
Model ten ma zapewnić, że przypisanie zawartości z recyklingu do wyrobów końcowych będzie oparte na wiarygodnych, identyfikowalnych i możliwych do zweryfikowania danych. Z dokumentu wynika również, że:
- bilans masy ma być prowadzony na poziomie konkretnego zakładu,
- przypisanych ilości nie można swobodnie przenosić między zakładami,
- istotne będą dane procesowe pozwalające potwierdzić, że materiał kwalifikowany pozostaje w danym szlaku recyklingu,
- w przypadku niektórych procesów chemicznych znaczenie będą miały także informacje techniczne dotyczące wejść i wyjść procesowych.
Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność zbudowania lub dostosowania systemów traceability, ewidencji procesowej i obiegu dokumentów w całym łańcuchu dostaw.
Kogo dotyczą nowe obowiązki?
Nowe zasady dotyczą nie tylko podmiotów wprowadzających butelki PET na rynek, ale w praktyce całego łańcucha wartości. Obejmują recyklerów, przetwórców, dostawców materiałów, producentów preform i opakowań oraz firmy sprzedające napoje w butelkach PET.
Szczególna odpowiedzialność praktyczna będzie spoczywać na podmiotach wprowadzających butelki na rynek państw członkowskich. To one będą musiały obliczyć wagę plastiku z recyklingu w butelkach na podstawie informacji otrzymanych od dostawców oraz zgromadzić dokumentację potwierdzającą prawidłowość wyliczeń.
Decyzja przewiduje też obowiązek przekazywania odpowiednich deklaracji i certyfikatów w dół łańcucha dostaw. Jeżeli w procesie występują etapy wymagające weryfikacji przez stronę trzecią, dokumenty potwierdzające mają finalnie trafiać do podmiotów wprowadzających butelki na rynek, a następnie być dostępne dla właściwych organów państw członkowskich.
Weryfikacja i raportowanie
Nowa metodyka nie kończy się na samym wyliczeniu udziału recyklatu. Równie ważne są wymogi weryfikacyjne i raportowe. Państwa członkowskie mają co roku obliczać:
- wagę plastiku w butelkach PET wprowadzonych na rynek,
- wagę plastiku z recyklingu w tych butelkach,
- wynikający z tego udział zawartości z recyklingu.
Dane te będą raportowane w określonym formacie, wraz z raportem kontroli jakości. Z punktu widzenia przedsiębiorców oznacza to zwiększone znaczenie jakości danych źródłowych oraz spójności dokumentacji na poziomie operacyjnym.
Istotne są także wymogi dotyczące weryfikacji przez niezależne podmioty. Z dokumentu wynika, że szczególna rola przypadnie weryfikacji procesów, w których przetwarzane są materiały niebędące polimerami zarówno na wejściu, jak i na wyjściu procesu. W takich przypadkach kontrola ma obejmować m.in. informacje potrzebne do alokacji materiału kwalifikowanego w systemie bilansu masy.
Ograniczenia dotyczące pochodzenia recyklatu
Dla wielu firm istotna będzie także kwestia geograficznego pochodzenia materiału z recyklingu. Co do zasady do obliczeń ma być wliczany plastik pochodzący z odpadów pokonsumenckich poddanych recyklingowi w Unii.
Od 21 listopada 2027 r. uwzględniany będzie również materiał poddany recyklingowi w państwach, do których stosuje się decyzja OECD dotycząca przemieszczania odpadów przeznaczonych do odzysku, o ile nie zostaną one wyłączone w odpowiedniej procedurze oceny środowiskowej. Możliwe będzie także uwzględnianie materiału z innych państw trzecich, ale tylko wtedy, gdy będą obowiązywać odpowiednie uzgodnienia z UE zapewniające standardy równoważne unijnym w zakresie ochrony zdrowia ludzi i środowiska.
To oznacza, że firmy korzystające z globalnych łańcuchów dostaw powinny zweryfikować nie tylko parametry samego surowca, ale również kraj i warunki jego przetworzenia. W praktyce może to wymagać zmian w umowach zakupowych, procedurach due diligence i modelu gromadzenia danych od dostawców.
Terminy i przepisy przejściowe
Nowa decyzja uchyla wcześniejszą decyzję wykonawczą z 2023 r. i ma wejść w życie 20. dnia po publikacji w Dzienniku Urzędowym UE.
Istotnym terminem jest również 21 listopada 2027 r. — od tego dnia, przy spełnieniu wskazanych warunków, będzie można uwzględniać także recyklat pochodzący z określonych państw trzecich.
Co to oznacza dla firm?
Dla przedsiębiorców nowe przepisy oznaczają przede wszystkim większy poziom formalizacji i konieczność lepszej kontroli danych dotyczących recyklatu. Sam zakup materiału deklarowanego jako „recycled” nie będzie wystarczający. Kluczowe stanie się wykazanie, że materiał spełnia definicję plastiku z recyklingu na potrzeby tej konkretnej regulacji, a jego pochodzenie i przetworzenie odpowiadają wymaganym standardom.
W praktyce firmy powinny przygotować się na:
- przegląd łańcucha dostaw pod kątem źródeł recyklatu,
- weryfikację, czy stosowane technologie i dokumenty dostawców odpowiadają nowej metodyki,
- dostosowanie procedur kontraktowych i zakupowych,
- wdrożenie lub rozwój systemów śledzenia danych o materiale,
- przygotowanie organizacji na większą liczbę audytów i kontroli dokumentacyjnych.
Nowe regulacje będą szczególnie istotne dla podmiotów korzystających z recyklingu chemicznego albo planujących wejście w takie modele zaopatrzenia. To właśnie tam ciężar dowodowy i operacyjny może być największy.
Autorzy:
