Rozporządzenie 2024/1781 w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów (ESPR) obowiązuje w UE od 18 lipca 2024 r. To jeden z filarów Europejskiego Zielonego Ładu – unijnej strategii przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym. ESPR wprowadza m.in. wymogi dotyczące trwałości produktów, możliwości ich naprawy, zawartości materiałów z recyklingu, cyfrowe paszporty produktów (DPP), a także zielone zamówienia publiczne. Szczegółowe zasady dla poszczególnych branż Komisja Europejska przyjmuje stopniowo w aktach delegowanych.
ESPR w pigułce
Jednym z najbardziej praktycznych elementów ESPR jest zakaz niszczenia niesprzedanych produktów konsumpcyjnych. Pierwszą branżą objętą tym zakazem jest sektor mody – odzież, dodatki odzieżowe i obuwie. Zakaz zacznie obowiązywać 19 lipca 2026 r. dla dużych firm (dla średnich – od 2030 r.; mikro i małe przedsiębiorstwa są wyłączone).
9 lutego 2026 r. Komisja Europejska przyjęła długo wyczekiwane przepisy uzupełniające: rozporządzenie delegowane z katalogiem wyjątków od zakazu oraz rozporządzenie wykonawcze ze wzorem raportu o zniszczonych produktach. Branża mody zna więc już konkrety.
Kiedy wolno zniszczyć niesprzedany produkt?
Zasada jest prosta: niszczenie jest zakazane, chyba że zachodzi jeden z wyraźnie wskazanych wyjątków. Zniszczenie pozostaje dopuszczalne m.in., gdy produkt:
- narusza prawo unijne lub krajowe, a zniszczenie jest wymagane przepisami lub stanowi właściwy środek naprawczy;
- narusza prawa własności intelektualnej albo jest objęty licencją, której okres obowiązywania już wygasł;
- jest uszkodzony, zużyty lub zanieczyszczony, a naprawa lub odnowienie nie są technicznie wykonalne ani opłacalne;
- ma wady projektowe lub produkcyjne, których nie da się naprawić;
- został zaoferowany jako darowizna i mimo to nie został przyjęty.
Co ważne, skorzystanie z wyjątku związanego z uszkodzeniem wymaga uprzedniej oceny jakości – z priorytetem naprawy i przywrócenia do sprzedaży. Ma to zapobiec automatycznemu niszczeniu tanich produktów pod pretekstem „nieopłacalności”.
Zastosowanie każdego z wyjątków wymaga odpowiedniej dokumentacji. Dodatkowo, przekazując produkt do utylizacji, przedsiębiorca musi złożyć podmiotowi zbierającemu odpady oświadczenie o zastosowanej derogacji.
Nowe obowiązki raportowe
Równolegle wchodzi w życie ustandaryzowany format raportowania. Od lutego 2027 r. duże firmy będą musiały corocznie ujawniać:
- kod CN produktu,
- liczbę i wagę zutylizowanych sztuk,
- przyczyny utylizacji (z odniesieniem do derogacji),
- co stało się z produktami (ponowne użycie, recykling, odzysk, unieszkodliwienie),
- działania podjęte i planowane w celu ograniczenia niszczenia produktów.
Firmy objęte CSRD mogą włączyć te informacje do sprawozdania z działalności zamiast publikować je osobno. Średnie firmy zaczną raportować od 2030 r.
Co to oznacza w praktyce?
Dla marek modowych i detalistów to realna zmiana operacyjna. W pierwszej kolejności warto zweryfikować i dostosować:
- procedury obsługi zwrotów – z udokumentowaną oceną jakości i priorytetem naprawy;
- kanały darowizn – stałe partnerstwa oraz wprowadzenie mechanizmu oferty darowizny;
- umowy z dostawcami i licencjodawcami – zwłaszcza klauzule narzucające niszczenie produktów po określonej dacie;
- systemy zbierania danych – spójne z wymogami raportowania i przyszłym cyfrowym paszportem produktu.
Podsumowanie
Do 19 lipca 2026 r. zostało niewiele czasu. Zakaz niszczenia niesprzedanej odzieży i obuwia to pierwszy, ale nie ostatni krok – Komisja Europejska może objąć analogicznym reżimem kolejne kategorie produktów. Firmy z branży mody powinny już teraz przejrzeć swoje procesy, zapasy, umowy i systemy raportowe.
Zespół PwC Legal wspiera klientów w przygotowaniu do wdrożenia wymogów ESPR – od analizy luk, przez projektowanie procedur i przegląd umów, po wdrożenie raportowania. Zapraszamy do kontaktu.
Autorzy:
