15 kwietnia 2026 roku w Dzienniku Ustaw opublikowano ustawę o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw. To jedna z najobszerniejszych nowelizacji Prawa energetycznego ostatnich lat, która wdraża do polskiego porządku prawnego kilka kluczowych unijnych aktów prawnych – przede wszystkim dyrektywę (UE) 2024/1711 w sprawie poprawy struktury unijnego rynku energii elektrycznej, a także rozporządzenia (UE) 2024/1106 (REMIT) oraz 2024/1747 dotyczące odpowiednio ochrony przed manipulacjami na hurtowym rynku energii i poprawy struktury rynku energii elektrycznej.
Co się zmieniło i dlaczego?
Nowe przepisy stanowią odpowiedź na kryzys energetyczny trwający od 2021 roku i mają na celu zwiększenie odporności rynku energii na przyszłe wstrząsy cenowe, wzmocnienie ochrony odbiorców końcowych oraz usprawnienie procesu przyłączania nowych źródeł wytwórczych do sieci. Nowelizacja realizuje również zobowiązania wynikające z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności w zakresie usuwania barier integracji OZE z sieciami elektroenergetycznymi.
Gruntowna reforma procesu przyłączeniowego
Jednym z kluczowych filarów nowelizacji jest kompleksowa przebudowa zasad przyłączania do sieci elektroenergetycznej o napięciu wyższym niż 1 kV.
Wyższe opłaty i zaliczki. Zaliczka na poczet opłaty za przyłączenie wzrasta z 30 zł do 60 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej, a jej maksymalna kwota – z 3 mln zł do 6 mln zł. Obowiązek wnoszenia zaliczki zostaje rozszerzony na wszystkie podmioty ubiegające się o przyłączenie do sieci o napięciu wyższym niż 1 kV. Podmioty, które uiściły zaliczkę w dotychczasowej wysokości, mogą być zobowiązane do jej uzupełnienia.
Nowa bezzwrotna opłata za wniosek. Wprowadzona zostaje bezzwrotna opłata za rozpatrzenie wniosku o określenie warunków przyłączenia w wysokości 1 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej, nie więcej jednak niż 100 000 zł.
Kamienie milowe w umowach o przyłączenie. Umowy o przyłączenie do sieci o napięciu wyższym niż 1 kV będą wygasać z mocy prawa, jeśli podmiot przyłączany w określonym terminie nie wykaże uzyskania ostatecznych decyzji o pozwoleniu na budowę. Przykładowo, dla instalacji fotowoltaicznych wymagane będzie uzyskanie pozwolenia na budowę w zakresie co najmniej 80% mocy zainstalowanej objętej umową w terminie 24 miesięcy od daty zawarcia umowy przyłączeniowej. Mechanizm ten ma wyeliminować projekty o niskim prawdopodobieństwie realizacji, które blokują dostępne moce przyłączeniowe. Powoduje to jednak, że w długiej perspektywie nie będzie możliwe przedłużanie inwestycji, co istotnie wpłynie na proces inwestycyjny.
Zabezpieczenie wykonania zobowiązań. Ustawa wprowadza obowiązek złożenia zabezpieczenia finansowego wykonania zobowiązań wynikających z umowy o przyłączenie. Wysokość zabezpieczenia będzie wynosiła 30 zł za każdy kW mocy przyłączeniowej, a w zakresie mocy przekraczającej 100 MW, 60 zł za każdy kW mocy przyłączeniowej. Łącznie zabezpieczenie może sięgać nawet 12 milionów złotych. Brak złożenia zabezpieczenia w terminie skutkuje – w zależności od etapu – utratą ważności warunków przyłączenia, pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia lub wygaśnięciem umowy o przyłączenie z mocy prawa.
Elastyczne i konfigurowalne umowy o przyłączenie. Gdy przyłączenie bez ograniczeń wymaga rozbudowy sieci i nie jest możliwe z wykorzystaniem istniejącej infrastruktury, operator systemu będzie mógł zawrzeć z podmiotem przyłączanym elastyczną umowę o przyłączenie. Ustawa przewiduje także konfigurowalną umowę o przyłączenie, w ramach której strony mogą uzgodnić warunki ograniczonego wprowadzania lub poboru energii.
Cyfryzacja i transparentność. Przedsiębiorstwa przesyłowe i przedsiębiorstwa dystrybucyjne obsługujące co najmniej 100 tys. odbiorców zostaną zobowiązane do prowadzenia powszechnie dostępnego systemu informatycznego umożliwiającego składanie wniosków o przyłączenie, śledzenie statusu ich rozpatrywania oraz publikowanie informacji o dostępnych mocach przyłączeniowych. Systemy te muszą powstać w ciągu 24 miesięcy od wejścia ustawy w życie.
Strategia zabezpieczająca – nowy obowiązek dla sprzedawców energii
Przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się obrotem energią elektryczną zostały zobowiązane do opracowania i stosowania strategii ograniczenia ryzyka (strategii zabezpieczającej). Jej celem jest zapewnienie ciągłości dostaw energii w warunkach dynamicznie zmieniającego się rynku – w szczególności ograniczenie ryzyka braku rentowności umów z odbiorcami, zapewnienie płynności na rynku dnia następnego i dnia bieżącego oraz ciągłości dostaw.
Strategia ma być opracowywana co 3 lata i przekazywana Prezesowi URE do 15 grudnia roku poprzedzającego okres objęty strategią. Dodatkowo, do 30 kwietnia każdego roku przedsiębiorstwa mają obowiązek przedkładania sprawozdania z realizacji strategii za rok poprzedni. Pierwsza strategia zabezpieczająca ma zostać opracowana przez przedsiębiorstwa obrotu w terminie 9 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.
Prawo do umowy po stałej cenie i wzmocnienie ochrony odbiorców
Nowelizacja wprowadza prawo odbiorcy końcowego do zawarcia umowy na czas oznaczony z gwarancją stałej ceny na okres co najmniej jednego roku – ze sprzedawcą obsługującym ponad 200 000 odbiorców końcowych. Sprzedawca nie będzie mógł wypowiedzieć takiej umowy przed upływem okresu, na jaki została zawarta. Pierwsze oferty takich umów muszą pojawić się w ciągu 9 miesięcy od wejścia ustawy w życie.
Wytwarzanie energii przed uzyskaniem koncesji – rozstrzygnięcie wieloletnich wątpliwości
Ustawa rozstrzyga istotną kwestię, która od lat budziła wątpliwości interpretacyjne na rynku – możliwość prowadzenia działalności wytwórczej lub magazynowej przed uzyskaniem koncesji. Dotychczas brak jednoznacznej regulacji powodował niepewność prawną co do dopuszczalności wprowadzania energii do sieci w okresie między ukończeniem budowy instalacji a formalnym uzyskaniem koncesji.
Nowelizacja jednoznacznie przesądza, że przedsiębiorca obowiązany do uzyskania koncesji na wytwarzanie lub magazynowanie energii elektrycznej może rozpocząć tę działalność jeszcze przed jej uzyskaniem, pod warunkiem spełnienia określonych w ustawie wymogów. Działalność taka może trwać nie dłużej niż 12 miesięcy od dnia pierwszego wprowadzenia energii do sieci, z możliwością jednorazowego przedłużenia o 6 miesięcy, lub do dnia uzyskania koncesji – w zależności od tego, które ze zdarzeń nastąpi wcześniej.
Elementem tego nowego mechanizmu jest opłata przedkoncesyjna – nowa danina, którą przedsiębiorca korzystający z możliwości prowadzenia działalności przed uzyskaniem koncesji będzie zobowiązany uiścić. Wprowadzenie tej opłaty stanowi swego rodzaju rekompensatę za korzystanie z uproszczonej ścieżki wejścia na rynek, zanim proces koncesyjny zostanie formalnie zakończony.
To rozwiązanie ma istotne znaczenie praktyczne – usuwa dotychczasową lukę prawną i daje inwestorom jasną podstawę do rozpoczęcia eksploatacji nowo wybudowanych instalacji wytwórczych i magazynowych bez konieczności oczekiwania na zakończenie nierzadko czasochłonnego postępowania koncesyjnego.
Wyższe kary za manipulacje na rynku energii
W ślad za zmianami w rozporządzeniu REMIT ustawa istotnie podnosi wysokość kar pieniężnych za manipulacje na hurtowym rynku energii i inne naruszenia. Górny limit większości kar odnosić się będzie do wysokości obrotu przedsiębiorcy i może sięgać milionów złotych. Rozszerzony zostaje także katalog naruszeń, za które Prezes URE może wymierzyć administracyjną karę pieniężną – m.in. o naruszenia związane z handlem algorytmicznym i dostarczaniem danych dotyczących rynku LNG.
Wyłączenie wsparcia OZE w okresach ujemnych cen
Energia elektryczna wytworzona w instalacji odnawialnego źródła energii w okresach, w których ceny na rynku są ujemne (zgodnie z nowo dodawanym art. 33b Prawa energetycznego), nie będzie objęta prawem do skorzystania z systemów wsparcia, aukcji ani rozliczeń przewidzianych dla OZE. Analogiczne wyłączenie dotyczy pokrycia ujemnego salda dla morskich farm wiatrowych.
Podsumowanie – czas na działanie
Podpisana przez Prezydenta nowelizacja Prawa energetycznego to zmiana o dużym znaczeniu praktycznym dla szerokiego grona uczestników rynku energii – od wytwórców i sprzedawców energii, przez operatorów sieci, po podmioty planujące przyłączenie nowych instalacji. Skala zmian jest znaczna: nowe obowiązki raportowe i strategiczne, wyższe opłaty przyłączeniowe, mechanizm kamieni milowych eliminujący „martwe" projekty z kolejek przyłączeniowych, a także istotnie podwyższone kary za naruszenia na rynku hurtowym.
Warto podkreślić, że część przepisów wchodzi w życie w bardzo krótkim terminie, a niektóre obejmą również podmioty będące w trakcie procesu przyłączeniowego. Przedsiębiorstwa energetyczne powinny niezwłocznie przeanalizować wpływ nowych regulacji na prowadzoną działalność i podjąć kroki w celu terminowego dostosowania się do nowych wymogów.
Zespół PwC Legal na bieżąco monitoruje zmiany w prawie energetycznym i jest gotowy wesprzeć Państwa zarówno w ocenie wpływu nowelizacji na organizację, jak i w praktycznym wdrożeniu wymaganych zmian.
Autorzy:
