1 października 2026 r. Prezydent RP podpisał ustawę o podatku od nadzwyczajnych zysków osiągniętych w okresie od marca do grudnia 2026 r. ze zbycia paliw ciekłych - jednocześnie kierując ją do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej. Nowa regulacja wprowadza jednorazowy podatek typu windfall tax o stawce 60% od nadmiarowych marż generowanych przez producentów oraz importerów paliw w związku z gwałtownymi zawirowaniami na globalnym rynku ropy naftowej.
Ustawa stanowi bezpośrednią odpowiedź na kryzys geopolityczny na Bliskim Wschodzie, w tym blokadę Cieśniny Ormuz, która doprowadziła do podwojenia cen ropy naftowej od stycznia 2026 r. do marca 2026 r. Zjawisko to przyniosło skokowy przyrost marż rafineryjnych, a w konsekwencji znaczący wzrost zysków koncernów paliwowych, podczas gdy budżet państwa poniósł istotne koszty związane z tarczą osłonową ograniczającą ceny paliw dla konsumentów.
Kogo i co obejmie nowa danina?
Zgodnie z art. 5 ustawy, podatnikami nowej daniny są:
- podmioty wytwarzające paliwa ciekłe na terytorium RP (samodzielnie lub za pośrednictwem innych podmiotów), przy czym wytwarzanie zdefiniowano wąsko - jako produkcję w instalacjach w procesie przerobu ropy naftowej (z wyłączeniem procesów typu blending),
- przedsiębiorstwa dokonujące obrotu paliwami ciekłymi z zagranicą na podstawie stosownej koncesji (importerzy oraz podmioty dokonujące wewnątrzwspólnotowego nabycia).
Zakresem przedmiotowym objęte zostały przychody ze zbycia paliw ciekłych w rozumieniu ustawy o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw (z wyłączeniem olejów opałowych). Opodatkowaniu podlegać będzie całość przychodów ze sprzedaży paliw zrealizowanych przez podatnika w okresie od 1 marca do 31 grudnia 2026 r.
Podstawa opodatkowania i stawka
Stawka podatku wynosi 60% podstawy opodatkowania. Dla podmiotów niewytwarzających paliw (czystych importerów/dystrybutorów) wprowadzono mechanizm ochronny – podatek nie może przekroczyć wielkości ich proporcjonalnego zysku netto za rok podatkowy. Przepisy wyłączają możliwość zaliczenia nowego podatku do kosztów uzyskania przychodów w CIT i PIT.
Podstawę opodatkowania podatkiem od nadzwyczajnych zysków stanowi nadwyżka faktycznie uzyskanych przychodów ze zbycia paliw ciekłych nad tzw. przychodami hipotetycznymi w okresie od 1 marca do 31 grudnia 2026 r. Jeżeli przychody faktyczne nie przekraczają hipotetycznych, podatek nie występuje.
Kalkulacja podstawy opodatkowania jest procesem:
Krok 1: Obliczenie średniej marży sprzedaży (ŚMS) za 2025
Średnia marża sprzedaży (2025) = (Przychody referencyjne - Koszty referencyjne) ÷ Przychody referencyjne × 100%
Kalkulacja opiera się na przychodach ze zbycia paliw ciekłych osiągniętych w 2025 r. oraz bezpośrednio związanych z nimi kosztach (cena nabycia lub koszt wytworzenia). W przypadku podmiotów, które prowadziły działalność tylko przez część 2025 r., marżę tę oblicza się wyłącznie na podstawie miesięcy faktycznego wykonywania działalności.
Krok 2: Ustalenie marży referencyjnej
Marża referencyjna = Średnia marża sprzedaży (2025) × 1,2
ŚMS za 2025 r. zwiększa się o 20% (mnożąc przez 1,2). Jeżeli obliczona marża referencyjna jest niższa niż 2,00% albo podatnik nie prowadził działalności w 2025 r., przyjmuje się minimalną marżę 2,00%.
Krok 3: Obliczenie przychodów hipotetycznych
Przychody hipotetyczne = Koszty faktyczne ÷ (1 - Marża referencyjna / 100%)
Uwzględnia się koszty faktyczne, związane z przychodami ze zbycia paliw ciekłych, poniesione w roku podatkowym 2026 (okres od 1 marca do 31 grudnia 2026 r.).
Krok 4: Obliczenie podstawy opodatkowania
Podstawa opodatkowania = Przychody faktyczne - Przychody hipotetyczne
Opodatkowaniu podlega wyłącznie dodatnia różnica między przychodami faktycznymi a hipotetycznymi.
Jakie obowiązki formalne i terminy przewidziano dla podatników?
Podatnicy są zobowiązani do:
- wpłacania miesięcznych zaliczek obliczanych narastająco do 25. dnia miesiąca za miesiąc poprzedni (pierwsza zaliczka, obejmująca okres od 1 marca do 31 października 2026 r., jest płatna do 25 listopada 2026 r.),
- złożenia drogą elektroniczną rocznego zeznania podatkowego do 30 kwietnia 2027 r. Szczegółowy zakres danych wymaganych w deklaracji zostanie określony w dedykowanym rozporządzeniu wykonawczym Ministra Finansów.
Kiedy przepisy wejdą w życie?
Ustawa wchodzi w życie 1 listopada 2026 r., przy czym sam rok podatkowy został zdefiniowany jako okres od 1 marca 2026 r. do 31 grudnia 2026 r.
Zastosowanie trybu kontroli następczej przez Prezydenta RP sprawia, że skierowanie ustawy do Trybunału Konstytucyjnego nie wstrzymuje jej wejścia w życie ani stosowania.
Nasz komentarz
Podpisanie ustawy przez Prezydenta RP z jednoczesnym skierowaniem jej do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej diametralnie zmienia sytuację prawną sektora paliwowego. W przeciwieństwie do lipcowej kontroli prewencyjnej, tryb następczy nie zawiesza wejścia przepisów w życie. Wybór tej ścieżki (zamiast np. weta prezydenckiego) umożliwia rozpoczęcie poboru podatku zgodnie z harmonogramem rządu od 1 listopada 2026 r.
Taki układ procesowy stwarza jednak stan istotnej niepewności prawnej. Podatnicy będą zobowiązani do bieżącego wykonywania obowiązków fiskalnych, w tym skalkulowania i uiszczenia do 25 listopada 2026 r. skumulowanej zaliczki za 8 miesięcy - pomimo toczącego się przed TK postępowania weryfikującego zgodność regulacji z Konstytucją RP. W przypadku ewentualnego późniejszego wyroku TK stwierdzającego niekonstytucyjność przepisów, po stronie Skarbu Państwa powstanie obowiązek zwrotu pobranych kwot wraz z odsetkami. Stanowi to istotne ryzyko finansowe dla przedsiębiorstw (doraźne zamrożenie płynności na zapłatę spornego podatku), jak i dla budżetu państwa, który w perspektywie lat 2026-2027 zaplanował wpływy na poziomie ok. 4 mld zł.
Dodatkowym wyzwaniem praktycznym pozostaje skomplikowany algorytm kalkulacji marży referencyjnej, w szczególności w zakresie alokacji kosztów pośrednich i wspólnych. Przedsiębiorstwa objęte ustawą powinny niezwłocznie przeprowadzić analizę rozliczeń za okres od marca 2026 r.
Autorzy:
