Dopłaty do energii dla przemysłu i wyższy CIT dla energetyki - ustawa trafiła do Senatu

Sejm przyjął ustawę wprowadzającą system dopłat do energii elektrycznej dla przedsiębiorstw energochłonnych, finansowany z czasowo podwyższonego podatku CIT nałożonego na największe podmioty z sektora paliwowego i energetycznego. Dokument trafił już do Senatu - to kolejny etap procesu legislacyjnego, który może zakończyć się jeszcze w tym roku. 

Dwa cele, jeden mechanizm 

Ustawa, która przeszła przez Sejm, realizuje dwa ściśle powiązane cele gospodarcze. Z jednej strony, ustawa wprowadza mechanizm finansowania tej pomocy poprzez dodatkowe, czasowe obciążenie podatkowe największych podmiotów z sektora paliwowo-energetycznego. Z drugiej strony ma odciążyć finansowo przemysł energochłonny, sektory takie jak hutnictwo, przemysł chemiczny, szklarski czy cementowy, który od lat zmaga się z wysokimi kosztami energii elektrycznej 

Jak wskazano w uzasadnieniu do ustawy, u podstaw tej konstrukcji jest chęć „skorygowania asymetrii” w systemie podatkowym. Zdaniem ustawodawcy, koszt wsparcia cenowego dla przemysłu nie powinien obciążać wszystkich podatników, lecz być pokryty przez podmioty, które w ocenie ustawodawcy, czerpią nadzwyczajne korzyści z uwarunkowań geopolitycznych. 

Jak będzie wyglądać wsparcie dla przemysłu? 

Drugą stroną nowego mechanizmu są bezpośrednie dopłaty do kosztów energii elektrycznej, finansowane ze środków budżetu państwa. Decyzje o przyznaniu wsparcia podejmować będzie minister właściwy do spraw gospodarki, natomiast za jego operacyjną obsługę odpowiadać będzie Bank Gospodarstwa Krajowego, występujący w roli operatora pomocy. 

Co istotne z perspektywy podatkowej, środki uzyskane w ramach wsparcia nie będą stanowić przychodu w rozumieniu ustaw o podatkach dochodowych, a wydatki poniesione z tych środków nie będą mogły być zaliczone do kosztów uzyskania przychodu. 

Warunki uzyskania pomocy 

Ustawa precyzyjnie określa krąg potencjalnych beneficjentów. Aby ubiegać się o wsparcie, przedsiębiorca musi spełnić łącznie szereg warunków, m.in.: 

• uzyskiwać ponad 50 proc. przychodów z działalności oznaczonej odpowiednimi kodami PKD, wymienionymi w załączniku do ustawy, 
• być wpisany do wykazu odbiorców przemysłowych prowadzonego na podstawie ustawy o odnawialnych źródłach energii, 
• prowadzić wymaganą działalność w sposób nieprzerwany - zarówno w okresie kwalifikowanym, jak i na dzień złożenia wniosku, 
• dysponować prawem do nieruchomości, na której realizowana będzie inwestycja, 
• nie znajdować się w stanie likwidacji, upadłości lub w trudnej sytuacji ekonomicznej w rozumieniu unijnych wytycznych dotyczących pomocy na restrukturyzację. 

Zasady wyliczania dopłaty 

Podstawą kalkulacji wsparcia będzie tzw. cena RK - średnia arytmetyczna cen sprzedaży energii elektrycznej na rynku konkurencyjnym, publikowana kwartalnie przez Prezesa URE. Dopłatą objęte może być maksymalnie 50 proc. rocznego zużycia energii przez przedsiębiorcę, przy czym mechanizm ten musi pozostać w zgodzie z unijnymi regulacjami pomocy publicznej, czyli wysokość wsparcia nie może przekroczyć 50 proc. ceny RK, ani doprowadzić do obniżenia efektywnej ceny energii poniżej 50 euro za megawatogodzinę, zgodnie z wytycznymi określonymi w unijnym Komunikacie CISAF. 

Wsparcie przyznawane będzie na okres nie dłuższy niż trzy kolejne lata, przy czym jego wysokość w drugim i trzecim roku nie będzie mogła przewyższać poziomu ustalonego w roku pierwszym. Łączna kwota pomocy nie przekroczy trzykrotności wartości wyliczonej na podstawie rzeczywistego zużycia energii w roku bazowym. Program będzie funkcjonował do wyczerpania przeznaczonych na niego środków, nie dłużej jednak niż do 31 grudnia 2030 roku. 

Obowiązek inwestycyjny jako warunek wsparcia 

Przedsiębiorca, który otrzyma wsparcie, zobowiązany będzie przeznaczyć co najmniej 50 proc. łącznej kwoty pomocy na konkretną inwestycję, zrealizowaną w terminie do 48 miesięcy od momentu udzielenia wsparcia (w uzasadnionych przypadkach technicznych - do 60 miesięcy). Inwestycja musi wpisywać się w jeden z czterech obszarów określonych w ustawie: 

1. zwiększenie elastyczności strony popytowej, umożliwiające dostosowanie poboru energii do sygnałów rynkowych, 
2. elektryfikację i poprawę efektywności energetycznej, 
3. rozwój odnawialnych źródeł energii i ich integrację z profilem zużycia przedsiębiorstwa, 
4. infrastrukturę zapewniającą elastyczną i bezpieczną pracę instalacji. 

Warunkiem koniecznym jest, by inwestycja nie prowadziła do zwiększenia zużycia paliw kopalnych. 

Procedura ubiegania się o wsparcie 

Proces przyznawania pomocy będzie miał charakter konkursowy i obejmie kilka etapów. Najpierw minister właściwy do spraw gospodarki opublikuje ogłoszenie o naborze, określające m.in. wysokość dostępnych środków oraz kryteria oceny wniosków. Przedsiębiorcy będą składać wnioski elektronicznie, wraz z wymaganą dokumentacją - w tym raportem zawierającym pozytywną ocenę techniczną planowanej inwestycji oraz oświadczeniem o zgodzie na poddanie się kontroli. 

Po weryfikacji formalnej wnioski trafią do oceny pod kątem ich wpływu na bezpieczeństwo energetyczne, energochłonność, cenę energii, efektywność ekonomiczną oraz zatrudnienie u wnioskodawcy. Jeśli suma wnioskowanego wsparcia przekroczy budżet danego naboru, o kolejności decydować będzie punktacja przyznana przez komisję konkursową. Ostateczną listę zakwalifikowanych przedsiębiorców zatwierdzi minister właściwy do spraw gospodarki. 

Konsekwencje niewywiązania się z warunków 

Ustawa przewiduje rygorystyczne sankcje dla przedsiębiorców, którzy nie zrealizują zobowiązań inwestycyjnych lub wykorzystają wsparcie w sposób nieprawidłowy. W takich przypadkach konieczny będzie zwrot otrzymanych środków wraz z odsetkami, liczonymi od dnia ich przekazania. Roszczenia o zwrot wsparcia przedawniają się po dziesięciu latach, a przedsiębiorcy zobowiązani są do przechowywania dokumentacji związanej z pomocą przez cały ten okres. 

Jakie zmiany nastąpiły w stosunku do pierwotnego projektu ustawy 

Wersja ustawy, która ostatecznie trafiła do Senatu, różni się w kilku istotnych punktach od pierwotnej propozycji przedstawionej przez rząd. Zmiany te mają praktyczne znaczenie dla przedsiębiorców planujących ubieganie się o wsparcie zarówno w zakresie dostępności programu, jak i jego finansowego wymiaru. 

• Łatwiejszy dostęp do wsparcia. W toku prac legislacyjnych usunięto dwa istotne wymogi formalne, które w pierwotnej wersji projektu mogły stanowić barierę dla części potencjalnych beneficjentów. Zniesiono obowiązek zapewnienia dodatkowego finansowania inwestycji na poziomie 20 proc. kosztów kwalifikowanych - wymóg, który w praktyce oznaczał konieczność zaangażowania przez przedsiębiorcę własnych środków jako uzupełnienia otrzymanej dopłaty. Usunięto również obowiązek posiadania prawa do nieruchomości, na której realizowana będzie inwestycja, co może mieć znaczenie dla firm planujących inwestycje na gruntach dzierżawionych, leasingowanych lub pozostających w innej formie dysponowania niż pełne prawo własności czy użytkowania wieczystego. 
• Dopłaty również za 2026 r. Ustawa przewiduje możliwość objęcia wsparciem energii zużytej już w 2026 roku a nie, jak mogłoby wynikać z pierwotnych założeń, wyłącznie energii zużywanej od momentu wejścia ustawy w życie. Co więcej, w odniesieniu do okresu od 1 marca do 31 grudnia 2026 r. maksymalny parametr dopłaty może zostać podwyższony nawet do 70 proc. ceny referencyjnej, czyli znacząco powyżej standardowego limitu 50 proc. przewidzianego dla kolejnych lat obowiązywania programu – przy czym istotnym jest by za 2026 rok również spełniać wszelkie warunki wskazane w Ustawie. Zmiana ta wiąże się z nadzwyczajnymi okolicznościami geopolitycznymi uwzględnionymi w unijnym Komunikacie CISAF i może objąć przedsiębiorstwa realnym wsparciem wcześniej, niż przewidywał to pierwotny harmonogram. 
• Obowiązek inwestycyjny pozostaje bez zmian. Przedsiębiorcy korzystający z dopłat będą zobowiązani przeznaczyć równowartość co najmniej 50 proc. otrzymanego wsparcia na określone inwestycje związane z transformacją energetyczną. Ten element konstrukcji programu pozostaje więc fundamentem całego mechanizmu i nie podlegał negocjacjom na etapie prac sejmowych. 

Z punktu widzenia przedsiębiorców powyższe zmiany można ocenić jako korzystne - usunięcie wymogu współfinansowania na poziomie 20 proc. oraz obowiązku posiadania prawa do nieruchomości realnie poszerza krąg potencjalnych beneficjentów i ułatwia dostęp do programu, szczególnie dla firm o bardziej złożonej strukturze majątkowej. Jednocześnie rozszerzenie wsparcia na 2026 r., wraz z podwyższonym limitem dopłat w tym okresie, oznacza, że pierwsze realne korzyści finansowe z ustawy mogą pojawić się szybciej, niż wynikało to z wcześniejszych założeń. 

Czas na przygotowania nie zaczyna się od wejścia ustawy w życie 

Choć formalnie ustawa wciąż znajduje się w procesie legislacyjnym, zwracamy uwagę, że przedsiębiorstwa energochłonne powinny rozpocząć przygotowania do programu już teraz - niezależnie od tego, na jakim etapie znajdują się prace w Senacie. 

Konkursowy charakter naboru oznacza, że o przyznaniu wsparcia może decydować nie tylko spełnienie formalnych warunków, ale także jakość i kompletność złożonej dokumentacji. Przygotowanie raportu z oceną techniczną inwestycji wymaga zaangażowania wyspecjalizowanych ekspertów i czasu, którego po ogłoszeniu naboru może nie być w nadmiarze. Podobnie wymóg przeznaczenia połowy wsparcia na konkretną inwestycję, z horyzontem realizacji sięgającym nawet pięciu lat, wymusza wczesne zaplanowanie projektów modernizacyjnych zgodnych z celami ustawy. 

Nie mniej istotne jest przygotowanie danych historycznych, w tym dotyczących struktury przychodów oraz zużycia energii elektrycznej, a także weryfikacja statusu wpisu do wykazu odbiorców przemysłowych, który jest jednym z formalnych warunków ubiegania się o pomoc.  

Co dalej z ustawą? 

Po przyjęciu przez Sejm ustawa trafił do Senatu, który ma prawo zgłosić do niego poprawki. Jeśli izba wyższa nie wniesie zastrzeżeń lub Sejm odrzuci ewentualne senackie korekty, ustawa trafi do podpisu Prezydenta RP. Harmonogram wejścia w życie kluczowych mechanizmów, obejmujący lata 2027-2029 dla podwyższonego CIT oraz okres do 2030 roku dla wypłaty wsparcia wskazuje, że proces legislacyjny przebiega zgodnie z zaplanowanym kalendarzem. 

Dla przedsiębiorstw z sektora energetycznego, paliwowego, jak i przemysłu energochłonnego oznacza to, że już czas na analizę nowych przepisów i przygotowanie strategii działania jest już teraz, zanim ustawa formalnie wejdzie w życie. 

Zapraszamy do kontaktu z naszymi ekspertami.