Jak wskazywaliśmy w artykule Tax Omnibus: Komisja Europejska proponuje istotne zmiany w przepisach ATAD, 24 czerwca 2026 r. Komisja Europejska (Komisja) opublikowała projekt dyrektywy w ramach pakietu Tax Omnibus. Projekt ma uprościć unijne regulacje w zakresie podatków bezpośrednich, ograniczyć obciążenia administracyjne oraz zwiększyć pewność prawa i konkurencyjność przedsiębiorstw działających na rynku wewnętrznym.
Pakiet obejmuje m.in. zmiany dotyczące podatku u źródła, zagranicznych jednostek kontrolowanych, kosztów finansowania dłużnego oraz reorganizacji transgranicznych. Jednym z jego istotnych elementów jest również propozycja wprowadzenia wspólnego unijnego mechanizmu wspierającego inwestycje w działalność badawczo-rozwojową (działalność B+R).
Nowe odliczenie w dyrektywie ATAD
Komisja proponuje rozszerzenie zakresu dyrektywy ATAD (Anti-Tax Avoidance Directive), która obecnie reguluje przede wszystkim zasady przeciwdziałania unikaniu opodatkowania. Do dyrektywy miałby zostać dodany nowy rozdział dotyczący podatkowego traktowania określonych wydatków związanych z działalnością B+R.
Proponowane rozwiązanie ma stanowić minimalny standard obowiązujący w całej Unii Europejskiej. Jak wskazano w uzasadnieniu projektu, dotychczas brak wspólnych ram unijnych w zakresie podatkowego traktowania wydatków na B+R przyczyniał się do rozdrobnienia regulacji pomiędzy Państwami Członkowskimi i mógł wpływać na decyzje inwestycyjne oraz innowacyjność na rynku wewnętrznym. Celem propozycji jest więc ograniczenie tych różnic i większe ujednolicenie podejścia do inwestycji związanych z działalnością B+R, przy jednoczesnym pozostawieniu Państwom Członkowskim możliwości stosowania bardziej preferencyjnych rozwiązań krajowych.
Zgodnie z projektem, podatnik miałby prawo do odliczenia od podstawy opodatkowania kwoty odpowiadającej 100% kwalifikowanych wydatków. Odliczenie mogłoby zostać zastosowane w okresie podatkowym, w którym poniesiono wydatek, albo – według wyboru podatnika – w jednym z czterech kolejnych okresów podatkowych. Po upływie tego terminu prawo do odliczenia wygasałoby.
Komisja określa proponowany mechanizm jako full expensing lub immediate expensing. Jego założeniem jest umożliwienie pełnego podatkowego rozliczenia kwalifikowanych nakładów inwestycyjnych bez konieczności ich stopniowego rozliczania poprzez odpisy amortyzacyjne.
Jakie wydatki mają podlegać odliczeniu?
Projekt przewiduje możliwość odliczenia 100% kwalifikowanych wydatków inwestycyjnych na
- instalacje,
- maszyny oraz
- inne rzeczowe aktywa trwałe wykorzystywane bezpośrednio do prowadzenia działalności B+R lub zapewnienia infrastruktury niezbędnej do jej prowadzenia.
Wydatki mają być uwzględniane w wartości netto, tj. po pomniejszeniu o podlegający odliczeniu VAT.
Proponowany mechanizm koncentruje się wyłącznie na inwestycjach w rzeczowe aktywa wykorzystywane na potrzeby działalności B+R, a nie na bieżących kosztach działalności, takich jak wynagrodzenia, materiały czy usługi zewnętrzne. Projekt przewiduje również szczególne zasady dotyczące budynków wykorzystywanych na potrzeby B+R, przy czym co do zasady wyłączone z preferencji mają być wydatki na grunty oraz części mieszkalne budynków.
Skorzystanie z odliczenia będzie wymagało, aby dane aktywo było wykorzystywane w całości i wyłącznie do działalności B+R przez nieprzerwany okres co najmniej trzech lat. Projekt reguluje również skutki sprzedaży, likwidacji lub innego zbycia aktywa, przewidując odpowiednie korekty rozliczeń podatkowych.
Projektowane rozwiązania a polska ulga badawczo-rozwojowa
W polskim porządku prawnym funkcjonuje już ulga badawczo-rozwojowa (ulga B+R), która odnosi się do wydatków ponoszonych na działalność B+R i pozwala na dodatkowe odliczenie określonych kosztów kwalifikowanych. W przypadku maszyn, urządzeń i innych środków trwałych odliczeniu podlegają jednak co do zasady odpisy amortyzacyjne, a więc wartość inwestycji jest rozliczana stopniowo w kolejnych okresach.
Projekt Tax Omnibus przewiduje inne rozwiązanie. W odniesieniu do kwalifikowanych wydatków inwestycyjnych związanych z działalnością B+R podatnik miałby możliwość odliczenia kwoty odpowiadającej 100% wydatku już w jednym okresie podatkowym albo w jednym z czterech kolejnych okresów.
Oznacza to, że oba mechanizmy mogą dotyczyć podobnych inwestycji, lecz korzyść podatkowa powstaje w innym momencie. Polska ulga B+R opiera się obecnie na dodatkowym odliczaniu kolejnych odpisów amortyzacyjnych, natomiast rozwiązanie proponowane w Tax Omnibusie ma umożliwić pełne rozliczenie kwalifikowanego wydatku bez oczekiwania na zakończenie amortyzacji.
Projekt zakłada jednocześnie, że rozwiązanie unijne ma stanowić minimalny standard. Państwa Członkowskie będą mogły zachować własne regulacje, jeżeli zapewniają one korzystniejsze traktowanie tych samych kwalifikowanych wydatków. W przypadku Polski konieczne będzie zatem porównanie projektowanego mechanizmu z obowiązującymi zasadami ulgi B+R oraz amortyzacji i ustalenie, czy obecne regulacje zapewniają co najmniej równie korzystne rozliczenie wydatków objętych dyrektywą.
Przykładowo, spółka nabywająca linię pilotażową wykorzystywaną wyłącznie w działalności B+R ujmuje obecnie w polskiej uldze B+R co do zasady odpisy amortyzacyjne dokonywane od jej wartości. Zgodnie z projektem Tax Omnibus mogłaby natomiast rozliczyć kwotę odpowiadającą pełnemu kwalifikowanemu wydatkowi w jednym okresie podatkowym. Różnica dotyczyłaby więc przede wszystkim momentu uzyskania korzyści podatkowej.
Dalsze kroki
Projekt dyrektywy będzie obecnie przedmiotem dalszych prac legislacyjnych, dlatego jego ostateczne brzmienie może jeszcze ulec zmianie.
Zgodnie z obecnym projektem Państwa Członkowskie miałyby wdrożyć nowe regulacje do końca 2028 r., natomiast przepisy dotyczące nowego mechanizmu wspierania inwestycji B+R miałyby znaleźć zastosowanie od 1 stycznia 2029 r.
Proponowane rozwiązanie może stanowić istotne wsparcie dla przedsiębiorstw realizujących projekty badawczo-rozwojowe. Rzeczywisty wpływ nowych przepisów będzie jednak zależał od ostatecznego kształtu dyrektywy oraz sposobu jej implementacji do krajowych porządków prawnych.
Autorzy:
