Nowy program grantowy dla inwestycji na lata 2026–2035

Ministerstwo Rozwoju i Technologii rozpoczęło konsultacje projektu uchwały w sprawie ustanowienia programu „Program rozwoju inwestycji w polskiej gospodarce do 2035 roku” (“Program”). Program ma zastąpić dotychczasowy mechanizm wsparcia inwestycji realizowany w ramach programu na lata 2011–2030 i zapewnić ciągłość finansowania strategicznych projektów inwestycyjnych.

Więcej o zapowiedzi tego programu pisaliśmy tutaj. 
 
Poniższy artykuł przeznaczony jest zarówno dla dużych przedsiębiorstw, jak i małych i średnich - w tym przypadku zastosowanie znajdują odpowiednio niższe wymagania aplikacyjne. 

Podstawowe informacje o Programie 

• Okres obowiązywania: 2026–2035 
• Budżet: 4,5 mld zł (wzrost o ok. 1 mld zł względem poprzedniego programu) 
• Tryb naboru: ciągły (do wyczerpania środków) 
• Termin składania wniosków: do 30 czerwca 2033 r. 
• Realizacja inwestycji: do 31 grudnia 2034 r. 
• Zawieranie umów: do 31 października 2034 r. na okres nie dłuższy niż do 31 grudnia 2040 r. 

Nowy program obejmie również wnioski złożone w ramach wcześniejszego programu, które nie zostały rozpatrzone przed wejściem w życie uchwały w sprawie nowego Programu. Dotychczasowy program został de facto wyczerpany przed zakończeniem okresu jego obowiązywania. W rezultacie Ministerstwo dopuszcza możliwość składania wniosków jeszcze przed uruchomieniem Programu. 

Rodzaje inwestycji i kryteria ilościowe wymagane do spełnienia przez inwestora  

Choć program przewiduje obniżone progi wejścia dla małych i średnich przedsiębiorstw, preferencyjne warunki w tym zakresie dotyczą wyłącznie jednej kategorii inwestycji - kluczowych inwestycji sektorowych i technologicznych. W praktyce oznacza to, że realna dostępność programu dla MŚP jest w dużej mierze powiązana z realizacją projektów w strategicznych sektorach objętych wsparciem. Jednocześnie, progi dla inwestycji rozwojowej i usługowej pozostają identyczne bez względu na wielkość przedsiębiorcy. 

I. Kluczowa inwestycja sektorowa i technologiczna: 

Nowa inwestycja nie wymaga tworzenia nowych miejsc pracy, ale powinna być realizowana w jednym z poniższych sektorów (projekt nie precyzuje sektorów przez kody PKWiU/PKD i podlega argumentacji we wniosku aplikacyjnym i jest opiniowany przez eksperta zewnętrznego):

1. Sektor technologii cyfrowych, mikroelektroniki i fotoniki (m.in. półprzewodniki, sztuczna inteligencja, zaawansowana łączność i nawigacja, zaawansowane czujniki; robotyka i systemy autonomiczne; cyberbezpieczeństwo, zaawansowane systemy obliczeniowe i kwantowe);  
2. Sektor technologii sprzyjających przejściu na gospodarkę niskoemisyjną (m.in.  elektromobilność, technologie wodorowe, magazyny energii i komponenty OZE);  
3. Sektor biotechnologii i biomedycyny;  
4. Sektor rolnictwa precyzyjnego i sektor spożywczy;  
5. Sektor lotniczy i kosmiczny (m.in. sterowanie i robotyka, mechanika i mechatronika, pokładowe systemy zasilania, optyka i systemy komunikacyjne, systemy kosmiczne i naziemne);  
6. Sektor przemysłu obronnego (m.in. produkcja broni, amunicji i wyposażenia wojskowego). 

II. Inwestycje rozwojowe (bez ograniczenia, jeśli chodzi o branżę/sektor): 

Dodatkowo należy wskazać, że w przypadku inwestycji polegających na dywersyfikacji działalności lub zasadniczej zmianie procesu produkcji, przy jednoczesnej realizacji wskaźnika robotyzacji i automatyzacji, program nie przewiduje wymogu tworzenia nowych miejsc pracy, przy czym inwestor zobowiązany jest do utrzymania zatrudnienia na poziomie z dnia złożenia wniosku. 

III. Kluczowa Inwestycja usługowa: 

Za kluczowe inwestycje usługowe uznaje się inwestycje początkowe w następujących obszarach:

• Usługi związane z oprogramowaniem – w tym usługi wydawnicze w zakresie pozostałego oprogramowania (PKWiU 58.29), z wyłączeniem usług licencyjnych dotyczących nabywania praw do oprogramowania 
• Usługi IT i doradztwa technologicznego – obejmujące programowanie, doradztwo w zakresie informatyki oraz usługi powiązane (PKWiU dział 62), z wyłączeniem sprzedaży oryginalnego oprogramowania 
• Usługi przetwarzania danych i infrastruktury IT – w tym hosting, zarządzanie stronami internetowymi oraz zapewnianie infrastruktury technologicznej (PKWiU 63.10.1) 
• Usługi badawczo‑rozwojowe (B+R) – obejmujące działalność naukową i prace rozwojowe (PKWiU 72) 
• Badania przemysłowe i eksperymentalne prace rozwojowe – w rozumieniu przepisów UE (GBER), realizowane w ramach działalności przedsiębiorstwa 

Należy również zwrócić uwagę, że w przypadku dużych i średnich przedsiębiorstw uzyskanie wsparcia w ramach wszystkich kategorii inwestycji wiąże się z obowiązkiem przeznaczenia co najmniej 10% wartości przyznanej pomocy na współpracę naukową lub edukacyjną (np. z uczelniami, jednostkami badawczymi).

Mechanizm dofinansowania 

Wysokość wsparcia jest bezpośrednio uzależniona nie tylko od kosztów inwestycji i lokalizacji (intensywność regionalna), ale również od liczby spełnionych wskaźników jakościowych oraz – w przypadku części inwestycji – skali zatrudnienia. Inwestor musi zadeklarować min. 5 z 10 możliwych wskaźników - im więcej zadeklarowanych wskaźników, tym wyższy poziom dofinansowania. Efektywny poziom dofinansowania w każdej z kategorii może być pomniejszany w przypadku zadeklarowania mniejszej liczby kryteriów niż 10 – zgodnie z poniższą tabelą. 

Kryteria jakościowe - wielkie zmiany 

Wprowadzono odrębny katalog kryteriów jakościowych dla każdego z trzech typów inwestycji, dla których dofinansowanie zaplanowane jest w ramach programu. Co ważne są to w większości zupełnie nowe kryteria, o bardzo wymagających założeniach. 

Przykładowo, w przypadku kluczowej inwestycji sektorowej i technologicznej są to:   

1. Prowadzenie działalności B+R 
2. Efektywna współpraca ze środowiskiem startupowym 
3. Robotyzacja i automatyzacja procesów produkcyjnych 
4. Produkcja obiegu zamkniętego 
5. Inwestycja w OZE 
6. Wkład lokalny 
7. Poniesienie kosztów kwalifikowalnych znacznie ponad minimalny próg 
8. Cyberbezpieczeństwo działalności gospodarczej 
9. Wdrożenie nowych rozwiązań technologicznych 
10. Realizacja zadań na rzecz obronności państwa i Sił Zbrojnych RP  

Część kryteriów wiąże się z koniecznością przeznaczenia części dotacji na określone cele, co w praktyce może obniżać efektywną wartość wsparcia dla przedsiębiorcy, w szczególności poprzez obowiązek finansowania: 

• działalności B+R – min. 2% wartości pomocy 
• współpracy ze startupami – min. 5% wartości pomocy 
• robotyzacji i automatyzacji – min. 5% wartości pomocy 
• zakupów od lokalnych dostawców – min. 25% kosztów kwalifikowalnych 
• wdrożenia nowych praw własności intelektualnej – min. 5% wartości pomocy 

Komentarz PwC 

1. Program bardziej selektywny i strategiczny

Nowy mechanizm wyraźnie przesuwa akcent w stronę inwestycji o wysokiej wartości dodanej, innowacyjnych i technologicznie zaawansowanych. Jest to odejście od modelu wspierającego projekty opierające się głównie na tworzeniu miejsc pracy i wysokich nakładach inwestycyjnych na rzecz wsparcia wybranych sektorów i branż. Jednocześnie nie zdecydowano się na całkowite odejście od wymogu tworzenia nowych miejsc pracy – zdecydowano się na pozostawienie tego wymogu w dwóch kategoriach inwestycji (rozwojowe i usługowe). Jednocześnie inwestycja sektorowa zwolniona jest z deklarowania jakichkolwiek nowych miejsc pracy oraz utrzymywania istniejącego zatrudnienia co jest pozytywną zmianą wyczekiwaną przez inwestorów.

2. Wyższe warunki wejścia 

Pomimo, że zapisy programu umożliwiają aplikowanie o wsparcie przez małe i średnie przedsiębiorstwa, wysokie progi inwestycyjne powodują, że program może okazać się jest w praktyce dostępny wyłącznie dla dużych przedsiębiorstw realizujących projekty o istotnej skali. Należy jednak pamiętać, że tych wnioskodawców będą dotyczyły liczne ograniczenia, np. obowiązek przekazania 10% dotacji na współpracę naukową lub edukacyjną. Jednocześnie należy uwzględnić reżim pomocy regionalnej, zatem dużych przedsiębiorców obowiązuje zakaz reinwestycji w tzw. obszarach “c” - na części województwa mazowieckiego, wielkopolskiego, dolnośląskiego akceptowane są wyłącznie nowe inwestycje (budowa nowego zakładu lub dywersyfikacja działalności).

3. Wskaźniki jakościowe

Warto również podkreślić, że katalog wskaźników jakościowych obejmuje bardzo zróżnicowane obszary – od działalności B+R i współpracy ze startupami, przez transformację energetyczną, aż po cyberbezpieczeństwo czy wkład lokalny – co oznacza, że ich jednoczesne spełnienie wymaga od inwestora zaangażowania w wiele równoległych kierunków rozwoju. W praktyce część z tych kryteriów wiąże się z koniecznością spełnienia wymagań o wysokim poziomie technicznym lub organizacyjnym, które – jak wynika z doświadczeń rynkowych – mogą być trudne do osiągnięcia. Dodatkowo część wskaźników wymusza przeznaczenie określonej części przyznanego grantu na konkretne działania, co może prowadzić do konieczności realizacji dodatkowych inwestycji pierwotnie nieprzewidzianych przez przedsiębiorcę oraz ograniczać elastyczność wykorzystania wsparcia.

4. Poziom dofinansowania nadal niski

Wprowadzenie nowego mechanizmu dofinansowania bazującego na mapie pomocy regionalnej należy ocenić pozytywnie w kontekście samego odniesienia do mapy pomocy regionalnej – w szczególności w porównaniu do relatywnie niskich poziomów wsparcia w poprzedniej wersji programu. 

Niemniej poziom uzyskiwanego wsparcia jest bezpośrednio uzależniony od liczby zadeklarowanych kryteriów („im więcej wskaźników, tym wyższa dotacja”), przy czym maksymalny poziom intensywności wynikający z mapy pomocy regionalnej możliwy jest wyłącznie przy spełnieniu wszystkich 10 wskaźników. 

Powiązanie poziomu dofinansowania z liczbą spełnionych kryteriów jakościowych powoduje, że efektywny poziom wsparcia w praktyce może być istotnie niższy. Przykładowo, przy spełnieniu minimalnej liczby wskaźników tj. 5 (co z uwagi na wymagający charakter kryteriów może być najczęstszą sytuacją w praktyce), poziom dofinansowania będzie wynosić 0,25 intensywności w danym regionie, co oznacza, że przy nominalnej intensywności regionalnej na poziomie np. 50% efektywne wsparcie spada do ok. 12,5%. Analogicznie, w regionach o najniższej intensywności 15%, rzeczywisty poziom wsparcia może zostać ograniczony do ok. 3,75%. 

W naszej ocenie, ze względu na wysoki poziom wymagań technicznych i organizacyjnych związanych z poszczególnymi wskaźnikami jakościowymi, w praktyce większość inwestorów będzie w stanie zadeklarować ograniczoną liczbę kryteriów, co przełoży się na istotne obniżenie realnej skali wsparcia per projekt względem poziomów wynikających z samej mapy pomocy regionalnej. 

5. Ograniczona przewidywalność procesu

Istotnym elementem nowego programu jest włączenie do procesu oceny wniosku organizacji eksperckich, w tym innych niż PAIH. W celu należytej oceny projektu inwestycyjnego inwestycji Minister może żądać od inwestora przedstawienia opinii naukowej w zakresie informacji zawartych we Wniosku. Decyzja o przyznaniu wsparcia opiera się w dużej mierze na opinii oraz analizie jakościowej projektu. Jednocześnie dokumentacja programu nie określa szczegółowych ram czasowych dla poszczególnych etapów procesu oceny, co może przekładać się na zróżnicowany i wydłużony czas rozpatrywania wniosków. 

W praktyce oznacza to, że kluczowe znaczenie dla uzyskania wsparcia będzie miała nie tylko struktura projektu, ale również jego prezentacja oraz uzasadnienie innowacyjności i znaczenia dla gospodarki. Szczególnie istotna może okazać się ocena spełnienia kryteriów jakościowych, które mają w dużej mierze charakter uznaniowy i wymagają interpretacji eksperckiej. 

Z perspektywy inwestorów oznacza to konieczność odpowiedniego przygotowania projektu na etapie aplikacyjnym, w szczególności w zakresie spójnej narracji inwestycyjnej oraz wykazania rzeczywistego wkładu w obszary priorytetowe programu (np. innowacyjność, transformacja technologiczna, znaczenie dla gospodarki). 

Podsumowanie 

Nowy program grantowy MRiT stanowi kontynuację dotychczasowego wsparcia inwestycyjnego, jednak w znacząco zmodyfikowanej formule. Określenie preferencyjnych warunków aplikowania wyłącznie dla wybranych sektorów i poziom wymagań w zakresie kryteriów jakościowych powodują, że efektywne wykorzystanie programu będzie trudniejsze i wymagało starannego przygotowania projektów oraz strategicznego podejścia do procesu aplikacyjnego. Nowy mechanizm wsparcia zwiększył zakres i skomplikowanie obowiązków po stronie inwestora w zamian za pomoc państwa.

W szczególności należy podkreślić, że choć grant ma w założeniu wspierać finansowanie nakładów inwestycyjnych, w praktyce część środków musi zostać przeznaczona na realizację konkretnych działań wynikających z kryteriów jakościowych (np. B+R, współpraca ze startupami, robotyzacja czy współpraca z sektorem nauki). Może to prowadzić do konieczności realizacji dodatkowych inwestycji, które pierwotnie nie były uwzględnione w planach inwestora, oraz ograniczać elastyczność wykorzystania wsparcia. 

W konsekwencji przedsiębiorcy będą zobowiązani do przeprowadzenia szczegółowej analizy kosztów i korzyści związanych z ubieganiem się o grant, w tym oceny, czy spełnienie wymogów programu nie wpłynie na strukturę projektu, jego skalę lub opłacalność lokalizacji inwestycji w Polsce. W naszej ocenie, w części przypadków może to oznaczać ograniczenie skali planowanych inwestycji lub rozważanie alternatywnych lokalizacji w regionie, szczególnie w kontekście konkurencyjnych systemów wsparcia w innych krajach europejskich, gdzie poziom dotacji jest bezpośrednio powiązany z kosztami inwestycji i mniej uzależniony od dodatkowych zobowiązań jakościowych, a przez to bardziej przewidywalny dla inwestora. 

Na tym tle Polska może mieć ograniczoną konkurencyjność jako lokalizacja dla części projektów inwestycyjnych, zwłaszcza w porównaniu z rynkami Europy Środkowo-Wschodniej (np. Chorwacji), gdzie mechanizmy wsparcia często zapewniają wyższy i bardziej przewidywalny poziom finansowania. 

Doceniamy jednocześnie otwartość MRiT na dialog z rynkiem, w tym możliwość zgłaszania uwag w toku konsultacji publicznych programu. Liczymy przy tym, że katalog wskaźników jakościowych zostanie zarówno doprecyzowany, jak i – w uzasadnionych przypadkach – rozszerzony, gdyż obecne brzmienie części kryteriów może budzić wątpliwości interpretacyjne.