Polityka spójności, do niedawna koncentrująca się na rozwoju regionalnym, innowacjach, transformacji energetycznej czy włączeniu społecznym, wchodzi w zupełnie nową fazę. Zmiany geopolityczne, potrzeba wzmocnienia odporności państwa, rozwój europejskiego przemysłu obronnego oraz presja na zwiększenie zdolności cywilnych sprawiły, że przegląd śródokresowy polityki spójności stał się punktem zwrotnym.
Dzięki nowelizacji kluczowych rozporządzeń oraz dopuszczeniu działań obronnych i dual-use, fundusze europejskie w 2026 r. otwierają szerokie możliwości finansowania projektów technologicznych o bezpośrednim lub pośrednim znaczeniu dla bezpieczeństwa państwa.
Przegląd śródokresowy – istota i zakres
Przegląd śródokresowy to proces, w którym Komisja Europejska, państwa członkowskie i instytucje zarządzające analizują postępy programów za lata 2021–2025 i aktualizują je w odpowiedzi na nowe wyzwania. Obejmuje on ocenę efektywności realizacji celów, wykorzystania dostępnych środków oraz możliwości przesunięcia alokacji między priorytetami.
W wyniku zmian legislacyjnych przegląd zyskał nowy charakter: jego głównym celem stało się umożliwienie znaczącej realokacji środków na priorytety związane z bezpieczeństwem, obronnością, odpornością energetyczną i infrastrukturą krytyczną. UE pozwoliła na podwyższenie poziomów dofinansowania, uproszczone procedury, szybkie zatwierdzanie zmian programów oraz tworzenie nowych priorytetów finansujących projekty wcześniej znajdujące się poza zakresem polityki spójności.
Zmiany w kluczowych rozporządzeniach – nowy wymiar wsparcia dla obronności i dual-use
Zmiany wprowadzone Rozporządzeniem 2025/1914 oznaczają istotne poszerzenie zakresu polityki spójności. Dokument ten zmienia treść rozporządzeń regulujących Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Fundusz Spójności oraz Fundusz Sprawiedliwej Transformacji, wprowadzając nowe cele szczegółowe, do których należą:
- Zwiększanie zdolności przemysłowych w celu wspierania zdolności obronnych, w tym w zakresie technologii podwójnego zastosowania.
- Rozwój odpornej infrastruktury obronnej, w tym infrastruktury podwójnego zastosowania oraz zwiększania gotowości cywilnej.
- Wspieranie bezpiecznego dostępu do wody, zrównoważonej gospodarki wodnej oraz odporności wodnej.
- Wspieranie rozbudowy połączeń energetycznych, infrastruktury przesyłowej i infrastruktury ładowania, wraz z ochroną infrastruktury krytycznej.
- Wspieranie dostępu do przystępnych cenowo i zrównoważonych mieszkań jako elementu odporności wspólnot lokalnych.
Jednocześnie zwiększono elastyczność realokacji środków oraz umożliwiono stosowanie wyższych poziomów dofinansowania, nawet o 10 punktów procentowych na wybrane nowe priorytety.
Zmiany w programach regionalnych – głęboka przebudowa priorytetów
W praktyce przebudowa regionalnych programów funduszy europejskich zaczyna się od szerokiej diagnozy tego, jak zmieniły się potrzeby bezpieczeństwa i odporności w poszczególnych województwach. Komitety Monitorujące poszczególnych programów regionalnych zaplanowały przesunięcie środków z budżetów dotychczasowych działań na projekty związane z odpornością, bezpieczeństwem, dual-use i obronnością. Wraz z korektą alokacji Komitety Monitorujące we współpracy z samorządami przygotowują projekty zmian programów regionalnych, zgodnych z celami szczegółowymi polityki spójności. Ostatnim etapem jest formalne przekazanie projektów zmian do Komisji Europejskiej po wcześniejszym zatwierdzeniu przez odpowiedni urząd marszałkowski.
Wzmocnienie komponentu STEP – nowy strategiczny kierunek UE
Dotychczas STEP obejmował trzy osie krytyczne, w tym CLEANTECH, DIGITAL i DEEPTECH oraz BIOTECH. W toku zmiany Rozporządzenia (UE) 2024/795 wprowadzono czwarty obszar – technologie obronne. Komitet Monitorujący Funduszy Europejskich dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG) uwzględnił tą zmianę w programie krajowym oraz przesłał projekt zmiany programu do Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej (MFIPR). Ponadto zaplanowano uruchomienie wsparcia dla technologii podwójnego zastosowania w drugim priorytecie FENG - Środowisko sprzyjające innowacjom, na który przewidziano alokację w wysokości 1 mld złotych.
Należy zaznaczyć, że finansowanie typowych technologii militarnych w ramach FENG było zabronione, zgodnie z Rozporządzeniem MFiPR z 13 stycznia 2023 w sprawie udzielania pomocy finansowej przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP)/ Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBR) w ramach programu FENG. W październiku 2025 MFIPR zmienił niniejsze rozporządzenie poprzez uchylenie przepisu o niefinansowaniu działalności gospodarczej w zakresie obrotu materiałami wybuchowymi, bronią i amunicją.
Wpisuje się to w unijną logikę STEP i transformację roli funduszy, czyniąc FENG realnym źródłem finansowania dla firm z sektora bezpieczeństwa, technologii obronnych i technologii podwójnego zastosowania.
KPO i Fundusz Bezpieczeństwa i Obronności
Rząd wprowadził nowy Fundusz Bezpieczeństwa i Obronności (FBiO), który stanowi dodatkowy filar KPO. Jego głównym zadaniem jest uzupełnienie dotychczasowych środków o instrument skupiony wyłącznie na odporności i bezpieczeństwu państwa.
FBiO obejmuje trzy obszary:
- rozwój obiektów zbiorowej ochrony oraz infrastruktury ochrony ludności – około 9,65 mld zł;
- budowę i modernizację infrastruktury podwójnego zastosowania (dual-use) – około 6,26 mld zł;
- inwestycje w cyberbezpieczeństwo – około 2,46 mld zł;
- nowoczesny przemysł – około 4,05 mld zł.
Komitet Sterujący wskazał, że inwestycje FBiO mają być traktowane priorytetowo, a projekt ustawy wdrażającej fundusz tworzy nowe ścieżki proceduralne, m.in. uproszczoną sprawozdawczość i szerszy katalog kwalifikowalności.
Jeśli są Państwo zainteresowani tematyką Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności to zachęcamy do lektury artykułu PwC pod tym linkiem.
Fundusze europejskie w 2026 r. tworzą bezprecedensowe możliwości finansowania projektów obronnych, bezpieczeństwa i technologii podwójnego zastosowania. Zmiany w polityce spójności, KPO i FENG sprawiają, że przedsiębiorstwa technologiczne, przemysł obronny, instytuty badawcze i administracja publiczna mogą pozyskać wsparcie na projekty wzmacniające odporność państwa i strategiczną autonomię.
Zespół PwC pozostaje do dyspozycji, aby przeanalizować potencjał projektów w kontekście nowych możliwości wsparcia, wskazać instrumenty finansowania, przygotować dokumentację aplikacyjną i wesprzeć proces wdrożenia projektu.
Chętnie pomożemy wykorzystać pełny potencjał nowej architektury funduszy UE.
Autorzy:
