MSSF 18 – nadchodzi nowy język raportowania finansowego

W świecie rachunkowości zmiany w standardach pojawiają się stopniowo i najczęściej mają charakter ewolucyjny. Międzynarodowy Standard Sprawozdawczości Finansowej 18 (‘MSSF’), który zastąpi obowiązujący od dwóch dekad Międzynarodowy Standard Rachunkowości 1, wprowadza jednak szereg istotnych modyfikacji dotyczących sposobu prezentowania sprawozdań finansowych. Nowy standard przynosi rozwiązania, które mogą wpłynąć na to, jak firmy komunikują swoją kondycję finansową – zarówno wobec inwestorów, jak i szerszego rynku. Warto mieć na uwadze, że wdrożenie MSSF 18 będzie wiązało nie tylko ze zmianami w zakresie księgowym, ale powstaną także konsekwencje w pozostałych obszarach, jak procesy operacyjne czy udogodnienia technologiczne.

Dlaczego zdecydowano się na zmiany w obszarze prezentacji w sprawozdaniach finansowych?

Choć sprawozdania finansowe sporządzane według MSSF uważane są za jedne z najbardziej przejrzystych na świecie, w praktyce ich porównywalność bywała ograniczona, zwłaszcza w zakresie rachunku zysków i strat. Firmy miały bowiem możliwość samodzielnego kształtowania poszczególnych podsum wyników, prezentowania ich w zróżnicowany sposób oraz stosowania indywidualnych definicji przychodów i kosztów by odzwierciedlić specyfikę danego biznesu. Ponadto niektóre pozycje były agregowane w szerokich kategoriach, takich jak popularne „inne koszty”, co dodatkowo utrudniało precyzyjną analizę źródeł wyników finansowych.

W rezultacie zestawienie i porównanie wyników finansowych dwóch podmiotów działających w tym samym sektorze często wymagało szczegółowych analiz. Standard MSSF 18 ma na celu uporządkowanie i ujednolicenie prezentacji sprawozdań finansowych, głównie rachunku zysków i strat, tak aby inwestorzy dysponowali informacjami nie tylko kompletnymi, lecz przede wszystkim bardziej porównywalnymi.

Najważniejsze założenia MSSF 18

1. Nowa, jednolita struktura rachunku zysków i strat
Najbardziej widoczną zmianą jest wprowadzenie nowego układu rachunku zysków i strat. Standard wprowadza obowiązujące sekcje, tak, aby wygenerowane przychody i koszty były klasyfikowane do jednej z nich:

• działalność operacyjna,
• działalność inwestycyjna,
• działalność finansowa,
• podatek dochodowy,
• działalność zaniechana.

To ważny krok w kierunku uporządkowania sprawozdań finansowych, ponieważ eliminuje dowolność przy klasyfikacji zdarzeń gospodarczych. Dzięki temu każda firma, bez względu na kraj czy branżę, będzie korzystać z tego samego zestawu kategorii, co znacząco zwiększy porównywalność danych.

Nowa struktura obejmuje także dwie kluczowe miary wyniku, które stają się obowiązkowe:

• Zysk/(strata) operacyjny, oraz
• zysk/(strata) przed kosztami finansowania i podatkiem dochodowym - obejmujący wynik z działalności operacyjnej oraz inwestycyjnej.

Dzięki temu zysk operacyjny w końcu przestanie być kategorią „umowną” i nabierze realnej, jednolitej definicji.

2. MPMs - koniec niejasnych wskaźników stosowanych przez zarządy
Zarządy od lat stosują alternatywne wskaźniki wyników, które ich zdaniem najlepiej oddają sytuację firmy - przykłady to: „adjusted EBITDA”, „skorygowany wynik operacyjny”, „normalised profit”, „EBITDA bez zdarzeń jednorazowych” i wiele innych. Problem polegał na tym, że nie były one jasno uregulowane, a ich konstrukcja zależała od dowolnej interpretacji spółki.

MSSF 18 nie zakazuje ich stosowania, ale znacząco stawia warunki ich prezentacji. Wprowadza pojęcie Management-Defined Performance Measures (‘MPMs’), czyli mierników wyników finansowych używanych w komunikacji publicznej, które nie wynikają bezpośrednio z MSSF.

Od momentu rozpoczęcia obowiązywania standardu:

• każdy MPM musi zostać opisany w sprawozdaniu finansowym, nawet gdy nie jest w nim prezentowany.
• spółka musi wyjaśnić co mierzy dany wskaźnik, dlaczego został stworzony i uzasadnić w jaki sposób mierzy sukces firmy oraz w jaki sposób jest kalkulowany.
• obowiązkowe jest uzgodnienie do najbliższego wyniku prezentowanego w ramach rachunku zysków i strat, uwzględniając efekt podatkowy i udziały niesprawujące kontroli (NCI) na każdym elemencie przejściowym pomiędzy MPM a najbliższym wynikiem.

Dodanie, usunięcie lub modyfikacja MPM wymaga szczegółowego uzasadnienia, w postaci wyjaśnienia oraz podania przyczyny tej zmiany, a także dostosowania danych porównawczych do zmiany. To ważne, bo w praktyce obejmie to większość wskaźników przygotowywanych na potrzeby inwestorów, więc warto dokonać ich przeglądu.

Zgodnie z MSSF 18 jednostka powinna zakładać, że wykorzystanie określonych sum częściowych w komunikacji publicznej odzwierciedla stanowisko zarządu dotyczące wyników finansowych. Jeżeli upubliczniona miara w rzeczywistości nie jest MPM, należy to uzasadnić wiarygodnymi dowodami pozwalającymi temu zaprzeczyć.

3. Agregacja i deagregacja
Standard wyraźnie wzmacnia zasady dotyczące łączenia i rozdzielania prezentacji transakcji. Zdarzenia mają być agregowane tylko wtedy, gdy łączy je konkretny, wspólny charakter. W przeciwnym razie należy je rozdzielić i ujawnić oddzielnie.

Choć zasada może wydawać się prosta, jej znaczenie i oddziaływanie są bardzo duże. Najkrócej mówiąc polega na tym, iż

• agregujemy tylko to, co ma wspólne cechy ekonomiczne, zaś
• deagregujemy, gdy łączenie zaciera obraz wyników lub ukrywa istotne informacje.

W efekcie w sprawozdaniach będzie mniej pozycji zbiorczych, a więcej informacji, które naprawdę liczą się dla analityków i inwestorów. Kogo zmiany dotyczą i od kiedy obowiązują? MSSF 18 dotyczy wszystkich sporządzających sprawozdania według MSSF - zarówno jednostkowe, jak i skonsolidowane, bez względu na branżę czy sektor. Dotyczy to firm publicznych, grup kapitałowych, podmiotów raportujących śródroczne dane oraz jednostek, które raportują zgodnie z MSSF na potrzeby raportowania grupowego.

Choć MSSF 18 obowiązuje dla sprawozdań sporządzanych za okresy rozpoczynające się 1 stycznia 2027 r. i później, to należy pamiętać, że odpowiednie przekształcenia i dostosowania będą musiały być dokonane także dla danych porównawczych.

Co spółki powinny dostosować w ramach wdrożenia?

• Strukturę rachunku wyników oraz plan kont księgowych
• Politykę rachunkowości
• System raportowania
• Systemy finansowe i agregujące dane
• Raportowanie zarządcze
• Komunikację rynkową wraz z przeglądem MPM.

Podsumowanie

Wdrożenie MSSF 18 stanowi dla wielu organizacji złożone przedsięwzięcie wymagające przeprowadzenia aktualizacji procedur, reorganizacji planu kont, modyfikacji systemów informatycznych, przeszkolenia zespołów oraz zastosowania nowych metod komunikacji z inwestorami. Równocześnie jest to niepowtarzalna możliwość uporządkowania obszarów, które od lat działały według utrwalonych schematów, i wdrożenia bardziej zintegrowanego, efektywnego modelu raportowania.