Od 1 stycznia 2024 r., w wyniku nowelizacji przepisów podatkowych, weszły w życie istotne zmiany dotyczące sposobu opodatkowania zysków kapitałowych osiąganych przez osoby fizyczne inwestujące w fundusze inwestycyjne. Nowe zasady objęły dochody (przychody) uzyskane od tego momentu, a ich stosowanie zostało już zweryfikowane w kolejnych cyklach rozliczeń podatkowych, co pozwala na ocenę ich funkcjonowania w praktyce.
Zmiana ta ma zasadniczo korzystny charakter z perspektywy inwestorów, jednak doświadczenia z dotychczasowej praktyki pokazują, że jej zastosowanie wiąże się również z nowymi obowiązkami oraz wyzwaniami operacyjnymi.
Co się zmieniło?
Do końca 2023 r. dochody z tytułu odkupienia lub umorzenia jednostek funduszy inwestycyjnych były opodatkowane 19% zryczałtowanym podatkiem dochodowym od zysków kapitałowych, pobieranym bezpośrednio przez fundusz jako płatnika. W praktyce oznaczało to, że inwestor nie był zobowiązany do podejmowania żadnych działań w zakresie rozliczenia – środki trafiały do niego już pomniejszone o podatek.
Od 2024 r. nastąpiło odejście od tego modelu. Dochody z funduszy zostały objęte zasadami art. 30b ustawy o PIT i wykazywane są w rocznym zeznaniu PIT‑38. Jednocześnie wprowadzono możliwość kompensowania zysków i strat w ramach źródła kapitałowego.
Najważniejsza korzyść – większa neutralność podatkowa inwestycji
Z perspektywy podatnika kluczowym efektem zmian jest możliwość rozliczania strat z inwestycji w fundusze inwestycyjne z dochodami uzyskiwanymi z innych instrumentów kapitałowych. Wprowadzono również możliwość rozliczania strat w kolejnych latach podatkowych. Rozwiązanie to istotnie zwiększa neutralność podatkową inwestowania i pozwala na bardziej efektywne zarządzanie obciążeniem podatkowym, szczególnie w przypadku inwestorów posiadających zdywersyfikowany portfel lub realizujących zarówno zyski, jak i straty na różnych instrumentach finansowych.
Praktyczne stosowanie przepisów – nowe obowiązki po stronie podatnika
Dotychczasowa praktyka pokazuje jednak, że wprowadzenie nowych zasad wiąże się z istotnym przesunięciem obowiązków z instytucji finansowych na podatnika.
W szczególności inwestorzy zostali zobowiązani do samodzielnego przygotowania rozliczenia podatkowego, co w praktyce oznacza konieczność zebrania i przeanalizowania danych z różnych źródeł. W przypadku inwestowania w kilka funduszy lub korzystania z różnych instytucji finansowych wiąże się to z agregacją wielu informacji PIT‑8C oraz ich odpowiednim ujęciem w zeznaniu rocznym.
Choć PIT‑8C stanowi podstawowe źródło danych, jego wykorzystanie wymaga weryfikacji oraz zestawienia z innymi informacjami dotyczącymi inwestycji. W efekcie proces rozliczenia przestaje być automatyczny i wymaga większego zaangażowania oraz staranności.
Kompensowanie wyników w praktyce
Możliwość kompensowania zysków i strat jest rozwiązaniem korzystnym, jednak jego praktyczne zastosowanie wymaga odpowiedniej analizy. Dane wykorzystywane do rozliczenia często pochodzą z różnych systemów, a momenty rozpoznania przychodów i kosztów mogą się różnić. W rezultacie podatnik musi samodzielnie ustalić prawidłowy wynik podatkowy, uwzględniając wszystkie zdarzenia inwestycyjne. W praktyce oznacza to, że skuteczne wykorzystanie nowych regulacji wymaga nie tylko dostępu do danych, ale również ich właściwej interpretacji.
Szczególne wyzwania – inwestycje zagraniczne
Największe trudności pojawiają się w przypadku inwestycji zagranicznych, które również podlegają nowym zasadom opodatkowania. W takich sytuacjach inwestor często nie dysponuje informacją PIT‑8C, co oznacza konieczność samodzielnego przygotowania kalkulacji podatkowej. Dodatkowo istotnym elementem rozliczenia są przeliczenia walutowe – każda transakcja powinna zostać przeliczona na złote polskie według kursu średniego NBP z dnia poprzedzającego jej realizację. W konsekwencji wynik inwestycyjny ustalony w walucie obcej może różnić się od wyniku podatkowego określonego w PLN. Różnice kursowe mogą wpływać na wysokość dochodu lub straty, co dodatkowo komplikuje proces rozliczenia i zwiększa ryzyko błędów.
Kiedy zmiana działa najlepiej, a kiedy rodzi wyzwania?
Nowe regulacje znajdują szczególne zastosowanie w przypadku inwestorów aktywnie zarządzających portfelem oraz korzystających z różnych form inwestowania, gdzie możliwość kompensowania wyników pozwala na obniżenie efektywnego opodatkowania. Jednocześnie w praktyce wyzwania pojawiają się przede wszystkim w sytuacjach bardziej złożonych – przy inwestycjach realizowanych za pośrednictwem wielu podmiotów, a zwłaszcza przy inwestycjach zagranicznych. Konieczność agregacji danych, brak pełnej automatyzacji oraz obowiązek przeliczeń walutowych powodują, że rozliczenie staje się bardziej wymagające i czasochłonne.
Komentarz PwC
Zmiana zasad opodatkowania funduszy inwestycyjnych od 2024 r. stanowi istotny krok w kierunku zwiększenia spójności systemu podatkowego oraz jego neutralności.
Możliwość kompensowania wyników inwestycyjnych jest niewątpliwie rozwiązaniem korzystnym i odpowiadającym potrzebom podatników. Jednocześnie praktyka pokazuje, że nowe regulacje w sposób istotny zmieniają charakter rozliczenia podatkowego – z procesu automatycznego na wymagający świadomego działania i analizy. W szczególności w przypadku bardziej złożonych portfeli inwestycyjnych oraz inwestycji zagranicznych prawidłowe przygotowanie rozliczenia może stanowić istotne wyzwanie operacyjne i wymagać odpowiedniej wiedzy podatkowej oraz wsparcia doradczego.
Autorzy:
