W dniu 2 września 2026 r. opublikowano projekt ustawy o wsparciu przedsiębiorców sektorów energochłonnych z tytułu ponoszenia kosztów energii elektrycznej. Ustawa ma za cel wdrażenie do polskiego porządku prawnego rozwiązań przewidzianych w ramach Clean Industrial Deal State Aid Framework (CISAF) i ma stanowić nowy instrument wsparcia dla przedsiębiorstw szczególnie narażonych na wysokie koszty energii elektrycznej.
Łączny budżet programu ma wynieść 4,8 mld zł w latach 2027-2030. Wsparcie będzie miało formę dopłat do kosztów energii, jednak jego uzyskanie będzie uzależnione od spełnienia szeregu warunków oraz realizacji inwestycji wspierających transformację energetyczną przedsiębiorstwa.
Na czym będzie polegało wsparcie?
Projekt zakłada możliwość objęcia pomocą maksymalnie 50% energii elektrycznej zużytej przez przedsiębiorcę w tzw. okresie kwalifikowanym. Wsparcie będzie mogło być przyznawane przez okres do trzech lat.
Wysokość dopłaty zostanie powiązana z rynkową ceną energii elektrycznej (RCE) i będzie ograniczona przez dwa limity:
- nie będzie mogła przekroczyć 50% średniej ceny RCE w okresie kwalifikowanym,
- nie będzie mogła skutkować obniżeniem efektywnego kosztu energii poniżej poziomu 50 EUR/MWh.
Jednocześnie wsparcie wypłacane w kolejnych latach nie będzie mogło być wyższe od kwoty przyznanej w pierwszym roku programu.
Kto będzie mógł skorzystać z programu?
Projekt przewiduje, że wsparcie będzie dostępne dla przedsiębiorców prowadzących działalność w wybranych sektorach energochłonnych wskazanych w załączniku do ustawy. Warunkiem będzie osiąganie ponad 50% przychodów z działalności objętej kwalifikowanymi kodami PKD.
Ponadto przedsiębiorca będzie musiał m.in.:
- posiadać status odbiorcy przemysłowego,
- prowadzić kwalifikowaną działalność przez cały okres kwalifikowany,
- nie znajdować się w stanie likwidacji, upadłości ani trudnej sytuacji ekonomicznej,
- nie posiadać zaległości podatkowych i składkowych,
- spełnić kryteria określone w ustawie, programie pomocowym oraz dokumentacji konkursowej,
- złożyć oświadczenie o zabezpieczeniu zwrotu udzielonego wsparcie w wysokości 120% wartości udzielonego wsparcia.
- zagwarantować udział środków własnych przedsiębiorcy lub zewnętrznych źródeł finansowania wynoszący co najmniej 20 % wysokości kosztów kwalifikowanych inwestycji wskazanej we wniosku.
Katalog branż objętych projektem jest szeroki i obejmuje m.in. sektor chemiczny, hutniczy, papierniczy, szklarski, ceramiczny, tworzyw sztucznych, produkcję kabli, akumulatorów oraz wybrane branże spożywcze.
Obowiązkowy komponent inwestycyjny
Nowy mechanizm nie ma charakteru wyłącznie rekompensacyjnego. Ustawodawca przewiduje, że co najmniej 50% otrzymanego wsparcia będzie musiało zostać przeznaczone na realizację inwestycji wspierających transformację energetyczną przedsiębiorstwa.
Do przykładowych kwalifikowanych inwestycji należeć będą:
- projekty zwiększające elastyczność poboru energii,
- inwestycje w elektryfikację procesów,
- poprawa efektywności energetycznej,
- odnawialne źródła energii,
- infrastruktura wspierająca elastyczne i bezpieczne funkcjonowanie instalacji przemysłowych.
Co istotne, inwestycja co do zasady powinna zostać oddana do użytkowania w ciągu 48 miesięcy od dnia uzyskania wsparcia. W określonych przypadkach termin ten może zostać wydłużony do 60 miesięcy.
Wniosek będzie wymagał przygotowania planu inwestycyjnego
Jednym z najważniejszych elementów projektowanego systemu jest konieczność przygotowania planu inwestycji jeszcze przed złożeniem wniosku.
Do dokumentacji aplikacyjnej przedsiębiorca będzie musiał dołączyć także:
- raport zawierający pozytywną ocenę techniczną inwestycji,
- opis sposobu realizacji celów programu przez planowaną inwestycję.
Oznacza to, że firmy zainteresowane wsparciem powinny odpowiednio wcześnie rozpocząć identyfikację projektów, przygotowanie założeń technicznych oraz analizę potencjalnych efektów energetycznych i ekonomicznych inwestycji.
Konkurencja o dostępne środki
Sam fakt spełnienia warunków formalnych nie będzie gwarantował uzyskania wsparcia.
Jeżeli wartość złożonych wniosków przekroczy dostępny budżet programu, przewidziano mechanizm oceny konkurencyjnej. Wnioski będą oceniane m.in. pod kątem wpływu inwestycji na:
- bezpieczeństwo energetyczne,
- obniżenie energochłonności przedsiębiorstwa,
- redukcję jednostkowych kosztów energii,
- efektywność ekonomiczną,
- zatrudnienie.
W praktyce oznacza to, że odpowiednie przygotowanie aplikacji i planu inwestycyjnego może mieć kluczowe znaczenie dla uzyskania wsparcia.
Relacja do obecnego systemu rekompensat
Projekt przewiduje powiązanie nowego programu z funkcjonującym systemem rekompensat kosztów pośrednich emisji CO₂.
Przedsiębiorca, który otrzymał już wsparcie w ramach obecnego systemu rekompensat dla sektorów energochłonnych, będzie mógł uzyskać nowe wsparcie wyłącznie w zakresie przewyższającym wartość wcześniej otrzymanej pomocy. Jeżeli dotychczasowa rekompensata będzie równa lub wyższa od nowego wsparcia, pomoc nie zostanie przyznana.
Harmonogram
Zgodnie z projektem ustawa ma wejść w życie 1 stycznia 2027 r.
Program pomocowy powinien zostać przyjęty przez Radę Ministrów w ciągu trzech miesięcy od wejścia ustawy w życie, a wsparcie będzie mogło być udzielane do 2030 r.
Jednocześnie uruchomienie programu będzie wymagało uzyskania zgody Komisji Europejskiej. Do czasu wydania pozytywnej decyzji zawarte umowy nie będą mogły być wykonywane.
Co przedsiębiorcy powinni zrobić już teraz?
Choć szczegółowe zasady naboru będą znane dopiero po przyjęciu programu pomocowego, przedsiębiorstwa energochłonne mogą już dziś rozpocząć przygotowania do udziału w systemie.
W szczególności warto:
- zweryfikować, czy działalność spółki mieści się w katalogu kwalifikowanych kodów PKD,
- przeanalizować strukturę przychodów pod kątem spełnienia wymogu 50%,
- potwierdzić status odbiorcy przemysłowego,
- oszacować historyczne zużycie energii elektrycznej,
- przeanalizować możliwość kumulacji wsparcia z obecnym systemem rekompensat,
- zidentyfikować potencjalne projekty inwestycyjne mogące spełnić kryteria programu.
Projektowane rozwiązanie może stać się jednym z największych programów wsparcia dla polskiego przemysłu energochłonnego w najbliższych latach. Dla wielu przedsiębiorstw kluczowe znaczenie będzie miało jednak nie tylko spełnienie warunków formalnych, lecz także odpowiednio wczesne przygotowanie inwestycji, która pozwoli skutecznie konkurować o dostępne środki.
Autorzy:
