Komisja Europejska planuje uruchomienie nowego konkursu Innovation Fund przeznaczonego wyłącznie dla mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw realizujących projekty w obszarze technologii wspierających osiągnięcie neutralności emisyjnej o nakładach inwestycyjnych od 2,5 mln EUR do 20 mln EUR. Uproszczona aplikacja, mniej wymagające raportowanie i dwie rundy naboru w ciągu roku mają ułatwić MŚP dostęp do unijnego finansowania. Pierwsza runda ma zostać uruchomiona już w grudniu 2026 r.
Nowy instrument dla projektów o mniejszej skali
Innovation Fund (IF) jest jednym z najważniejszych unijnych instrumentów wspierających demonstrację i komercjalizację innowacyjnych technologii niskoemisyjnych oraz net-zero.
Mimo dużego zainteresowania standardowymi konkursami w ramach Innovation Fund, część środków przeznaczona dla projektów małej skali jest niedostatecznie wykorzystywana. Zgodnie z danymi przedstawionymi przez Komisję Europejską podczas konsultacji naborów IF26, w konkursie IF23 dla projektów małej skali przyznano jedynie 30 mln EUR z dostępnego budżetu wynoszącego 200 mln EUR (15% dostępnej alokacji), natomiast w konkursie IF24 – 47 mln EUR z dostępnych 100 mln EUR (47% dostępnej alokacji).
Jednocześnie Komisja wskazała, że udział w dotychczasowych konkursach mógł stanowić wyzwanie dla mniejszych przedsiębiorstw ze względu na skalę dokumentacji, sposób wykazywania wpływu projektu na ograniczenie emisji gazów cieplarnianych (GHG) czy obowiązki związane z późniejszym monitorowaniem i raportowaniem projektu.
Odpowiedzią na te bariery ma być konkurs dedykowany wyłącznie dla przedsiębiorstw z sektora MŚP, zgodnie z unijną definicją opartą na liczbie pracowników oraz poziomie obrotów lub sumie bilansowej (według Zalecenia Komisji 2003/361/WE). Wsparciem mają zostać objęte tzw. projekty małej skali, których nakłady inwestycyjne mieszczą się w przedziale od 2,5 mln EUR do 20 mln EUR. Planowany budżet konkursu wynosi 200 mln EUR.
Komisja podkreśla, że mechanizm ma być dostępny również dla firm, które nie mają wcześniejszego doświadczenia w ubieganiu się o unijne granty. Z perspektywy sektora MŚP może to otworzyć możliwość finansowania projektów technologicznych, które są zbyt duże dla wielu krajowych instrumentów, a jednocześnie dotychczas nie wpisywały się łatwo w formułę standardowych konkursów Innovation Fund.
Na czym mają polegać uproszczenia?
Najważniejszym założeniem nowego konkursu jest ograniczenie obciążeń administracyjnych po stronie wnioskodawców. Komisja Europejska zapowiada mniejszą liczbę wymaganych dokumentów i informacji, uproszczony sposób wykazywania korzyści klimatycznych oraz uproszczone zasady raportowania i monitorowania projektów.
Szczególne znaczenie może mieć wprowadzenie półautomatycznego narzędzia do obliczania unikniętych emisji gazów cieplarnianych (GHG). W standardowych konkursach Innovation Fund przygotowanie tej części aplikacji wymaga szczegółowych danych, spójnych założeń oraz odpowiedniego udokumentowania scenariusza referencyjnego. Uproszczenie kalkulatora może ograniczyć barierę wejścia, ale nie zwolni wnioskodawców z potrzeby zebrania wiarygodnych danych technicznych i środowiskowych.
Komisja zapowiada również szersze wykorzystanie kryteriów ocenianych na zasadzie „spełnia"/"nie spełnia”. W materiałach konsultacyjnych wskazano, że formuła ta może objąć kryteria dotyczące uniknięcia emisji gazów cieplarnianych, efektywności kosztowej oraz możliwości skalowania i replikowania rozwiązania w innych lokalizacjach lub na większą skalę.
Nowością będzie także uruchomienie dwóch rund naboru w ciągu roku (dotychczas odbywała się tylko jedna runda), co ułatwi dostępność instrumentu dla MŚP, które nie zdążą przygotować kompletnego projektu w pierwszym terminie.
Ostateczne zmiany i uproszczenia będą znane dopiero po opublikowaniu dokumentacji konkursowej, co prawdopodobnie nastąpi – podobnie jak w przypadku poprzednich konkursów Innovation Fund – dopiero w dniu uruchomienia naboru.
Planowany harmonogram naborów w 2027 r.
Zgodnie z orientacyjnym harmonogramem pierwsza runda ma zostać ogłoszona w grudniu 2026 r., a termin składania wniosków ma upłynąć pod koniec marca 2027 r. Ocena wniosków jest planowana od kwietnia do czerwca 2027 r., natomiast podpisywanie umów dla wybranych projektów – od lipca do grudnia 2027 r.
Druga runda ma zostać uruchomiona w kwietniu 2027 r., z terminem składania wniosków pod koniec września 2027 r. Ocena projektów ma potrwać od października do grudnia 2027 r., a podpisywanie umów zaplanowano na okres od stycznia do czerwca 2028 r.
Jakie projekty mogą otrzymać wsparcie?
Podobnie jak w dotychczasowych konkursach Innovation Fund, można oczekiwać, że wsparcie będzie kierowane przede wszystkim do projektów demonstracyjnych i wdrożeniowych o bardzo wysokim, przełomowym poziomie innowacyjności, które przyczyniają się do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, wspierają transformację w kierunku gospodarki neutralnej klimatycznie oraz mają potencjał do szerszego zastosowania na rynku.
Warto jednak podkreślić, że Innovation Fund nie finansuje po prostu „zielonych” i innowacyjnych technologii. Kluczowe jest wykazanie, że realizacja projektu u konkretnego beneficjenta doprowadzi do rzeczywistego ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. Innymi słowy, beneficjent musi pokazać, że dzięki wdrożeniu nowego rozwiązania będzie emitować mniej ekwiwalentu CO₂ niż gdyby kontynuował działalność w dotychczasowy sposób lub zastosował standardowo dostępne na rynku technologie. Przykładowo, wśród dofinansowanych dotychczas projektów małej skali znalazły się przedsięwzięcia umożliwiające zastąpienie tradycyjnej produkcji cementu mniej emisyjną technologią, magazynowanie energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych, odzysk cennych surowców ze zużytych paneli fotowoltaicznych zamiast ich pozyskiwania z produkcji pierwotnej czy wykorzystanie ciepła odpadowego z centrów danych do zasilania sieci ciepłowniczych zamiast wytwarzania ciepła z paliw kopalnych. We wszystkich tych przypadkach przedsiębiorcy musieli wykazać, że realizowana inwestycja przełoży się na konkretną i mierzalną redukcję emisji gazów cieplarnianych.
Komisja zapowiada, że konkurs będzie mógł wspierać projekty obarczone większym ryzykiem niż przedsięwzięcia wybierane w innych konkursach Innovation Fund. Rozwiązanie to otworzy nowe możliwości finansowania dla bardziej ambitnych projektów realizowanych przez MŚP.
Co firmy z sektora MŚP mogą zrobić już teraz?
Choć konkurs nie został jeszcze formalnie uruchomiony, przedsiębiorstwa zainteresowane aplikowaniem mogą rozpocząć prace przygotowawcze. W szczególności warto:
- potwierdzić status MŚP zgodnie z unijną definicją, z uwzględnieniem podmiotów powiązanych i partnerskich,
- zdefiniować zakres technologiczny projektu, stopień jego innowacyjności i gotowość do realizacji (dojrzałość),
- oszacować nakłady inwestycyjne oraz zweryfikować, czy mieszczą się w przedziale 2,5-20 mln EUR,
- zgromadzić dane potrzebne do oszacowania redukcji emisji gazów cieplarnianych i określenia scenariusza referencyjnego,
- przygotować wstępny harmonogram, budżet oraz model finansowania.
Wczesne przygotowanie i uporządkowanie tych informacji pozwoli szybciej ocenić dopasowanie projektu do konkursu po opublikowaniu pełnych zasad i ograniczy ryzyko przygotowywania aplikacji pod presją pierwszego terminu.
Jak możemy pomóc?
Zespół PwC wspiera przedsiębiorstwa w identyfikacji projektów kwalifikujących się do instrumentów Innovation Fund, wstępnej ocenie gotowości technologicznej i finansowej, analizie danych dotyczących redukcji emisji GHG oraz przygotowaniu dokumentacji aplikacyjnej. W przypadku planowanego konkursu dedykowanego MŚP kluczowe będzie odpowiednio wczesne uporządkowanie założeń projektu, a następnie ich weryfikacja po publikacji ostatecznych warunków konkursu.
Autorzy:
