Finansowanie rozwoju AI w Europie wchodzi w nową fazę. We wrześniu 2026 r. Komisja Europejska poinformowała o przygotowaniu pierwszego Important Project of Common European Interest w obszarze sztucznej inteligencji, czyli IPCEI AI. W inicjatywę zaangażowanych jest 19 państw członkowskich, w tym Polska, a koordynatorem procesu są Niemcy.
To ważna zmiana z perspektywy przedsiębiorstw rozwijających technologie AI. IPCEI nie jest klasycznym konkursem grantowym. Jest to mechanizm pomocy publicznej przewidziany dla strategicznych, transgranicznych projektów o istotnym znaczeniu dla całej Unii Europejskiej, charakteryzujących się wysokim poziomem ryzyka technologicznego lub finansowego i generujących szerokie pozytywne efekty dla europejskiej gospodarki. Podstawę mechanizmu stanowi art. 107 ust. 3 lit. b TFUE oraz komunikat Komisji dotyczący IPCEI.
W przypadku IPCEI AI ambicja jest szczególnie szeroka. Projekt ma obejmować cały europejski łańcuch wartości AI: zaawansowane technologie AI, zarządzanie mocą obliczeniową, aplikacje, produkty i usługi przemysłowe. Celem jest rozwój rozwiązań wykraczających poza aktualny state of the art, a jednocześnie wzmocnienie europejskiej suwerenności cyfrowej i zdolności Europy do samodzielnego rozwijania oraz wdrażania technologii AI.
Z punktu widzenia przedsiębiorstw oznacza to, że potencjalne finansowanie może dotyczyć nie tylko infrastruktury, ale również modeli AI, technologii trenowania i inferencji, platform i usług AI oraz specjalistycznych zastosowań przemysłowych. IPCEI AI jest przy tym powiązany z szerszą europejską polityką dotyczącą infrastruktury obliczeniowej, danych i suwerennego stosu technologicznego AI.
IPCEI jest szczególnie istotnym instrumentem dla projektów wymagających bardzo dużych nakładów finansowych i obarczonych wysokim ryzykiem technologicznym oraz rynkowym. Skala inwestycji, długi horyzont realizacji i niepewność co do efektów często sprawiają, że przedsięwzięcia te nie mogłyby zostać przeprowadzone wyłącznie na warunkach rynkowych. Wsparcie publiczne pozwala ograniczyć lukę finansową i uruchomić strategiczne projekty, których potencjalne korzyści wykraczają poza interes pojedynczego przedsiębiorstwa.
Kluczowe jest jednak to, jak w IPCEI wyznacza się poziom wsparcia – opiera się on na luce finansowej (funding gap).
W IPCEI punktem wyjścia nie jest standardowa, z góry określona intensywność dotacji. Wsparcie dla bezpośrednich uczestników projektu jest powiązane z luką finansową, czyli funding gap, wynikającą z analizy ekonomicznej projektu objętego pomocą względem scenariusza alternatywnego. W praktyce oznacza to konieczność wykazania nie tylko innowacyjności technologii, ale także tego, dlaczego strategiczny projekt AI nie zostałby zrealizowany w takim samym zakresie, tempie lub skali bez wsparcia publicznego.
To zupełnie inne podejście niż w przypadku klasycznego mechanizmu finansowania innowacji, gdzie udowadniamy opłacalność wdrożenia.
W przypadku IPCEI nie wystarczy odpowiedzieć na pytanie:„Jak innowacyjny jest nasz produkt?”. Trzeba zbudować znacznie szersze uzasadnienie:
- co dokładnie wykracza poza obecny stan techniki,
- jakie ryzyka technologiczne i ekonomiczne ponosi przedsiębiorstwo,
- gdzie występuje luka rynkowa uzasadniająca interwencję publiczną,
- jakie efekty projektu będą wykraczały poza interes pojedynczej spółki,
- w jaki sposób wiedza i rezultaty będą oddziaływać na europejski ekosystem,
- oraz jak projekt wpisuje się w szerszy, transgraniczny łańcuch wartości AI.
To właśnie ten ostatni element odróżnia IPCEI od wielu tradycyjnych instrumentów wsparcia prac B+R.
Celem IPCEI nie jest sfinansowanie dobrego projektu technologicznego tylko zbudowanie elementu europejskiego ekosystemu technologicznego.
Proces jest już zaawansowany. Komisja Europejska wskazała, że 11 uczestniczących państw zamierzających przyznać pomoc bezpośrednim uczestnikom rozpoczęło pre-notyfikację projektów we wrześniu 2026 r. Kolejnym etapem jest ocena zgodności projektów z kryteriami IPCEI przez Komisję.
Dla przedsiębiorstw technologicznych wniosek jest szerszy niż samo IPCEI AI.
Europa stopniowo przesuwa ciężar polityki innowacyjnej z finansowania pojedynczych projektów B+R w stronę budowania strategicznych europejskich łańcuchów wartości. UE traktuje technologię jako ważny czynnik konkurowania oraz budowania niezależności. AI, infrastruktura obliczeniowa i technologie zapewniające cyfrową suwerenność stają się częścią polityki przemysłowej, a finansowanie publiczne jest jednym z instrumentów jej realizacji.
Z punktu widzenia przedsiębiorstw podejście zaproponowane w IPCEI zmienia zupełnie optykę finansowania innowacji. Kluczowe staje się wskazanie, że projekt jest nie tylko ciekawy technologicznie, ale przede wszystkim, że może stać się elementem europejskiego łańcucha wartości AI.
To zupełnie inne spojrzenie na innowacje.
Jeśli rozwijasz technologie AI o strategicznym znaczeniu, warto już teraz przeprowadzić wstępną analizę gotowości do udziału w IPCEI.
Zespół Ulg i Dotacji PwC posiada doświadczenie w projektach realizowanych w ramach IPCEI, obejmujące wsparcie w przygotowaniu dokumentacji na etapie pre-notyfikacji oraz w procesie ubiegania się o dofinansowanie. Zapraszamy do kontaktu w celu omówienia potencjału Państwa projektu.
Autorzy:
